elektrikmakineleri

2009-05-06T11:50:00.000-07:00

PLC ile asenkron motor arıza tesbiti

Bu çalışmada üç fazlı asenkron motorda meydana gelen arızaların tespit edilmesine ait PLC tabanlı bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Motorun çalışmasını normal sınırlar içinde sürdürdüğü durumlarda; fazlara ait akım-gerilim değerleri, motor devri ve sargı sıcaklığı gibi motora ait sayısal ve analog bilgiler Siemens S7 200 serisi PLC kullanılarak bilgisayara aktarılmıştır.

Seri port üzerinden haberleştirilen PLC ve bilgisayar arıza algılanması durumunda geri besleme sinyali göndererek motoru durdurulabilmektedir. Yapılan çalışma sonunda geliştirilen koruma sisteminin, geleneksel koruma rölelerine göre elektromekanik elemanlardan arındırılmış, daha hassas, bakım gerektirmeyen bir yapıya sahip olduğu görülmüştür.

Endüstride çok yaygın olarak kullanılan asenkron motorların sürekli izlenmesi ve arızalarının en aza indirilmesi büyük önem kazanmıştır. Üretim aşamasında arızalardan dolayı oluşan kesintinin en aza inmesi, hatta mümkünse sistemin hiç aksamadığı ve arıza yapmadığı kesintisiz üretim idealde istenilen bir durumdur. Dolayısıyla, sistemin sürekli denetlenmesi ve arızalara karşı gerekli önlemlerin hızla alınması zorunlu hale gelmiştir. Çünkü sistemdeki asenkron motorlardan birinin arızalanması üretimin aksamasına neden olacaktır.

Bu nedenle, bu çalışmada Programlanabilir Lojik Kontrolör (PLC) arabirimli bilgisayar tabanlı arıza tespit ve koruma rölesi olarak adlandırılabilecek bir uygulama gerçekleştirilmiştir.

Literatür incelendiğinde; üç fazlı asenkron motorların izlenmesi, mekanik ve elektriksel arızaların tespiti için değişik yöntemler mevcuttur (1-3). Motor arızalarının tespitinde ve motorların korunmasında kullanılan klasik koruma uygulamalarında aşırı akım röleleri, sıcaklık röleleri, düşük/yüksek gerilim koruma röleleri gibi değişik tip koruma röleleri, elektromanyetik anahtarlar, kontaktörler zaman röleleri geleneksel motor koruma uygulamalarında kullanılmaktadır.

Klasik korumayöntemleri elektronik ve bilgisayar ile yapılan koruma sistemleri ile karşılaştırıldığında mekanik parçalara sahip olması arızalara karşı cevap verme süresini artırmakta ve sistemin hassasiyetini ve verimini düşürmektedir.

Ayrıca ekonomik olarak düşünüldüğünde günümüzde klasik yöntemler sistemin maliyetini artırırken, sayısal sistemlerle yapılan kontrollerin maliyeti azalttığı görülmektedir (4, 5). Asenkron motorlardaki mekanik hataların belirlenmesi için literatürde çok sayıda yayına rastlamak mümkündür (6-11). Literatürde bazı çalışmalarda ise motorlardan bilgi alarak değerlendiren, üç fazlı asenkron motorların arıza tespitini PC yardımıyla gerçekleştiren benzetim çalışmaları mevcuttur (12, 13). Referans (14)’de benzer bir çalışma olarak, asenkron motor bilgisayar kullanılarak arızaların karşı gerçek zamanlı izlenmesi sağlanmıştır.

Asenkron motorlar ile ilgili tüm ölçümler yapılmış ve asenkron motorun arızalara karşı korunması başarılı bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Fakat, şebekeden alınan akım ve gerilim bilgilerinin algılayıcı çıkışları bilgisayara analog/sayısal dönüştürücü bir kart yardımıyla aktarıldığından, maliyet artırılmıştır.

Bu çalışmada kullanılan sincap kafesli asenkron motor 1.5 kW, 2800 d/d, Cosϕ= 0.87, f=50 Hz, yıldız bağlı ve 380 V etiket özelliklerine sahiptir. Bu üç fazlı motora ait akım ve gerilim bilgileri ile motor sargı sıcaklığı PLC analog modülü kullanılarak, motor devri ise PLC sayısal modülü kullanılarak ölçülmüştür. Bu ölçümlerin sonucunda, algılayıcılardan gelen sinyaller PLC ara birim üzerinden bilgisayara aktarılmıştır. Motor normal çalıştığı durumlarda, motorun elektriksel parametreleri gerçek zamanlı olarak bilgisayar ekranında görsel bir zenginlik içinde izlenebilmekte, arıza yaptığı veya arıza yapabileceği durumda ise motor durdurularak belirlenen arıza ekrana yazdırılmaktadır.

KONTROL DEVRESİ TASARIM VE UYGULAMASI

Deneysel çalışmada Siemens S7-200 model 24 adet sayısal giriş, 16 adet sayısal çıkış adresine sahip (24*DI 24V DC, 16*DO 24V DC) CPU 226 tercih edilmiştir. Kullanılan PLC kalıcı program hafızası 4096 word, kullanıcı veri hafızası ise 2560 word’dür. Analog değerleri okumak için Siemens S7-200 model 4 adet girişe (4AI) ve 12 bit çözünürlüğe sahip olan 2 adet EM231 analog modül kullanılmıştır. Yazılım olarak MicroWin 4.0 programı kullanılmıştır. PLC’nin çalışması için gerekli yazılım bilgisayarda hazırlanarak

RS232-RS485 PC/PPI kablosu ile PLC’ye yüklenmiştir. Hazırlanan programı bilgisayar ortamından PLC ortamına aktarırken en önemli husus PLC ile bilgisayar arasında haberleşme hızının uygun olmasıdır (15). Şekil 1′de geliştirilen sistemin blok diyagramı verilmiştir.

Şekil 1′deki bilgisayar kontrollü asenkron motor koruma uygulaması üç fazlı bir asenkron motor, ölçme devresi, alternatif akım/doğru akım (AA/DA) dönüşüm devresi, PLC ve bilgisayardan oluşmaktadır.

Sistem içerisindeki motoru çalıştırmak için PLC girişlerinden okunan bilgiler alındıktan sonra, bu bilgiler seri port yardımıyla bilgisayara iletilir. Okunan değerler belirlenen sınırlar içerisinde ise bilgisayardan geri besleme olarak PLC motoru çalıştırmak üzere bir sinyal göndererek, PLC çıkışlarına bağlı bir rölenin (d1) kontağını enerjilendirir. Bu röle kontağı yardımıyla motora ait kontaktör (M1) kontrol edilmektedir. Kontaktör yardımıyla asenkron motorun güç devresine 380 V uygulanmıştır. PLC’den gelen komuta göre çalışacağı için, PLC’nin sayısal çıkışı asenkron motorun güç devresini kontrol etmektedir. PLC’nin sayısal çıkışı 400 mA seviyesinde akım ürettiğinden, M1 kontaktörünü kumanda edebilmesi için küçük güçlü bir röleye (d1) ihtiyaç duyulmuştur.

2.1. Donanım

Bilgisayar kontrollü asenkron motor koruma uygulaması için donanım olarak 3 adet gerilim transformatörü, 3 adet akım transformatörü, bir adet devir algılayıcı, bir adet sıcaklık algılayıcı ve arabirim olarak bir PLC kullanılmıştır. Akım ölçümü için kullanılan akım transformatörleri devreye seri, gerilim transformatörleri ise paralel bağlanmıştır. Sargı sıcaklığının ölçümünde kullanılan LM 35 sıcaklık algılayıcısı stator sargıları içine yerleştirilmiştir (16). Devir ölçümünde kullanılan artırımlı devir algılayıcı motor miline akuple olarak bağlanmıştır. Şekil 2a’da motor miline akuple olarak bağlı olan devir algılayıcı Şekil 2b’de ise akım ve gerilim ölçümü için kullanılan ölçme kartı görülmektedir.

Gerilim transformatörü 220/5 V dönüştürme oranı, akım transformatörü ise 1/1000 dönüştürme oranına sahiptir. Devir algılayıcı ise 1 devirde 360 pals üretmektedir (17). Sargı sıcaklıkları sargılar arasına yerleştirilen LM 35 sıcaklık algılayıcısı ile ölçülmektedir. LM 35′in her bir santigrat derecelik sıcaklık artışına karşılık 10 mV çıkış veren lineer bir özelliği vardır. Motorun maksimum çalışma sıcaklığı ürün katalogunda 60 0C olarak öngörülmüştür. Bu değerin üstündeki sıcaklıklarda motor durdurulur, arıza ihbarı verilir ve arıza tespiti yapılır.

Şekil 2a. Devir algılayıcı ve motora bağlantısı

Şekil 2b. Akım ve gerilim ölçme kartı

Şekil 2b’deki karttan alınan sinyaller, 3 adet akım bilgisi ve 3 adet gerilim bilgisi, Şekil 3′de verilen AA/DA dönüştürme kartına uygulanır. AA/DA kartı üzerinde bulunan AD 536 AA-DA çeviren entegre kullanılarak, akım ve gerilim bilgileri DA bilgi haline getirilip PLC’nin analog girişlerine uygulanmıştır (18). Buradan elde edilen 6 adet bilgi, devir algılayıcıdan alınan hız bilgisi ve sıcaklık algılayıcısından alınan bilgi PLC’ye uygulanmıştır.

Şekil 3. AA/DA dönüştürme kartı

2.2. Yazılım

Ara yüz programı “Winlog” hazır scada programı ile yapılmıştır. Ara yüz programı ile kullanıcının gerekli referans değerlerini girerek asenkron motorun çalışmasını gözleyebildiği ve asenkron motora ait parametreleri kaydedebildiği görsel bir ortam oluşturulmuştur. Bu kısım girilen verilere göre seri port üzerinden PLC ile iletişim kurar. Ayrıca, aşırı akım, gerilim düşüklüğü/yüksekliği, motor sargı sıcaklığı ve devir sayısı sürekli olarak izlenebilen bir alarm ekranı bulunmaktadır. Asenkron motor çalıştığı sürece koruma amaçlı kontroller sürekli olarak yapılmakta ve bilgisayar ekranından izlenebilmektedir. Herhangi bir arıza durumunda hem motor durdurulmakta, hem de operatör bilgisayar ekranında verilen mesajlar ile arıza konusunda bilgilendirilmektedir. PLC ile bilgisayar arasındaki haberleşme “Modbus” protokolüne göre yapılmıştır. Bu protokolde;

Channel : 1

Configuration : Modbus RTU

Port : COM1

Baud Rate : 19200

Stop Bit : 1

Data Bit : 8

Time out (ms) : 1000

Query Pause (ms) : 20

olarak belirlenmiştir.

2.2.1. Geliştirilen ara yüz programının kullanımı

Şekil 4′te bilgisayarda hazırlanan arayüz programının başlangıç sayfası görülmektedir. Asenkron motorun çalıştırılabilmesi için öncelikle gerilim, akım, sıcaklık ve hızın minimum ve maksimum değerleri girilmesi beklenir. Bu değerler girildikten sonra çalıştır butonuna basılacak olursa, motor çalışmaya başlar.

Asenkron motorun gerçek değerleri ve çalışması bilgisayar ekranında Şekil 6′da olduğu gibi görülecektir. Ekranda görülen parametreler menüsüne girildiğinde, motor çalıştırılmaya geçmeden önce sistemden ölçülen analog olarak alınan değerlerin kalibrasyonu yapılır.

Şekil 5′te verilen parametre formu açılır. Kalibrasyon yapmak için önce “SF Bul” tuşuna basılarak dara değeri alınır. Sonrasında belli bir gerilim değeri analog değerden uygulanarak, aynı değer “Kalibrasyon Gerilimi” kısmına uygulanan gerilim yazılarak “CF Bul” tuşuna basıldığında ilgili girişe ait olan kalibrasyon faktörü bulunmuş olacaktır. Bu kalibrasyon işlemi gerilimler, akımlar ve sıcaklık için ayrı ayrı yapılır.

Asenkron motor normal çalışırken motorun çalışmasına ait ekran Şekil 6′da verilmiştir. Motordan alınan bilgiler minimum ve maksimum değerler arasında çalıştığı için motor normal olarak çalışmaktadır. Motor çalışırken motora ait arıza bilgileri kayıt altına alınmaktadır.

Motor çalıştırılmadan önce ekranda Şekil 7a’da verilen motor görüntüsü elde edilirken, minimum ve maksimum değerler girildikten sonra, ara yüz sayfasından “Çalıştır” tuşuna basıldığında motor

çalışacak ve Şekil 7b’deki konumu alacaktır. Motorun çalışmasını durdurmak için “Durdur” tuşuna basılması yeterli olacaktır.

Sistemde meydana gelen alarmlar Şekil 8′de görüldüğü gibi ara yüz sayfasında hemen görülebilmektedir. Herhangi bir alarm geldiğinde motor duracaktır.

Motorun durmasının sebebi ise, alarm kısmında alarmın oluştuğu tarih ve saatle birlikte kaydedilecektir.

Böylece kullanıcı, motorun hangi arızadan dolayı ne zaman durduğu ara yüz sayfasından kontrol edebilecektir. Motor arıza nedeniyle durdurulduğunda, okunan ve hesaplanan en son veriler (akım ve gerilimlere ait ani değerler de dahil), arıza nedeni, tarih

saat kaydedilerek “Arıza.txt” dosyasına kaydedilir. Bu dosyadan motorun daha önce yaptığı arızalar hakkında bilgi edinilebilir. “Arıza.txt” dosyası PC hafızasına kaydedilerek “WordPad” veya “Microsoft Word” programı içinde okunabilir. Kullanıcı istediği zaman motorun akım, gerilim, sıcaklık ve hız değerlerini grafiksel olarak da izleme imkanına sahiptir. Hangi değerin grafiği görüntülenmek isteniyorsa, o değerin yanında olan “Grafik” tuşuna basıldığında, ilgili kısma ait sayısal değerler grafiksel olarak gösterilir. Hatanın oluştuğu tarih ve saat grafikte ayrıntılı olarak gözlenebilmektedir.

3. SONUÇ

Bu çalışmada bir asenkron motorun akım, gerilim, devir sayısı ve motor sargı sıcaklığının PC yardımıyla sürekli izlenmesi, arızalara karşı korunması ve arıza tespiti başarı ile gerçekleştirilmiştir. Motora ait bilgiler klasik koruma tekniklerine göre daha hızlı okunup değerlendirilmiştir.

Motor akım, gerilim, sıcaklık ve devir bilgilerinin okunması ve tüm hesaplamalar dahil kendi komut satırı içinde yazılan programın uzunluğuna göre verileri denetlemektedir. Bilgisayara ise verileri 100 ms’de bir göndermektedir. Bilgisayarın ekranı ise bu verileri 1 sn aralıklarla güncellemektedir. Yazılım ve donanımda yapılacak olan gerekli düzenlemelerle istenilen büyüklükte ve sayıda sincap kafesli asenkron motorun izlenmesi ve korunması mümkündür. Ayrıca gerçekleştirilen uygulama teknik eğitimde, eğitim aracı olarak ta kullanılabilir.

kaynak: Aşkın BEKTAŞ, Ramazan BAYINDIR, İlhami ÇOLAK
Gazi Elektrik Makinaları ve Enerji Kontrol Grubu (GEMEC)
Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Elektrik Eğitimi Bölümü
06500 Teknikokullar, ANKARA

2009-05-06T11:49:00.000-07:00

Üç Fazlı ve Bir Fazlı Motorların Basit Arızaları

Enerji Uygulandığında Motorun Dönmemesi
Bu durumda aşağıdaki arızalardan şüphelenilmelidir:
Sigortalar atıktır.
Termik atıktır.
Motor iki faza kalmıştır.
Kablolarda kopukluk vardır.
Motor yanıktır.
Arızanın giderilmesi için;
Sigortalar düzeltilir veya yenisi ile değiştirilir.
Termiğin reset düğmesine basılır veya yenisi ile değiştirilir.
Enerji taşıyan kablolar kontrol edilip gerekli ise değiştirilir.
Bobinler yanık ise, motor yenisi ile değiştirilir veya sarılır.

Enerji Uygulandığında Rotorun Dönmemesi (İnilti)
Motor iki faza kalmıştır.
Motor tek faza kalmıştır.
Gerilim düşüktür.
Aşırı yük binmiştir.
Rulmanlar sıkışmıştır.
Arızanın Giderilmesi:
Motora giden fazlar kontrol edilir.
Motora giden gerilim kontrol edilir.
Motor yükü kontrol edilir.
Rulmanlar ve rotor dengesi kontrol edilir.

GÜNLÜK KONTROLLER (ÇALIŞTIRMADAN ÖNCE)

2008-03-07T14:42:00.001-08:00

GÜNLÜK KONTROLLER (ÇALIŞTIRMADAN ÖNCE)

* Motorun yağ seviyesini kontrol ediniz.
* Motorun su seviyesini kontrol ediniz. Su seviyesi radyatör kapağından 3 cm aşağıda olmalıdır.
Soğuk havalar başlamadan ; muhtemel en soğuk hava sıcaklığına göre antifiriz ilave ediniz.
* Hava filitresini ve göstergesini kontrol ediniz.
* Tanktaki mazot miktarını kontrol ediniz. Yakıt tankının havalandırma deliği açık olmalıdır.
* Akümülatörü kontrol edin, gerekiyorsa saf su ilave ediniz.Su seviyesi plakaların 2.5 cm üstünde olmalıdır.
* Akümülatör gözlerinin gaz çıkış delikleri açık olmalıdır. Kirliyse temizleyiniz.
* Jeneratörün çalışması sırasında yağ, su, mazot sızıntısı ve göstergelerin kontrolünü yapınız.

AYDA BİR:

yukardaki işlemleri tekrarlayın.Ayrıca;

* Radyötör peteklerini temiz olup olamadığını kontrol ediniz.

3 AYDA BİR

yukarıdaki işlemleri tekrarlayın.Ayrıca;

* Motor yağ ve filtersini değiştirin .Yağ basıncını ve motor soğutma suyu sıcaklığını kaydedin.
* Hava filitresini ve hava emiş sistemini kontrol edin.
* V kayışların yırtılma ve gergisini kontrol edin. 10 kgf lik basınçta eğilme ortalama 1 cm olmalıdır.

6 AYDA BİR:
yukarıdaki işlemleri tekrarlayın. Ayrıca;

* Yakıt filitresini değiştiriniz.
* Yakıt tankındaki boşaltma tapasını açarak, depo tortusunu akıtınız.
* Var ise turboya gelen yağ ve hava borularında, kaçak kontrolü yapınız

YILDA BİR:

yukarıdaki işlemleri yapınız. Ayrıca;

* Havalandırma borularını kontrol ediniz.
* Türboşarj yatak boşluğunu kontrol ediniz.
* Su pompasını kontrol ediniz.

* Montaj, civata ve somunlarını kontrol ediniz ve sıkınız. Sıkma tork değerlerini üretici firmadan isteyebilirsiniz.
* Subap ayarlarını yapınız. Değerleri üretici firmadan temin edebilirsiniz.

2 YILDA BİR:

yukarıdaki kontrolleri tekrarlayın. Ayrıca;

* Motor üzerindeki muslukları açarak soğutma suyunu boşaltınız. Sisteme temiz su ve antifiriz koyun.

* Sızıntı kontrolü ve bağlantı elemanlarının kontrolünü yapınız.

* Radyötör petekleri kirli ise temizleyiniz.

* Soğutma sisteminde sıkışmış hava var ise boşaltın.

* Jeneratörün bulunduğu ortamsıcaklığına göre jeneratörün randımanlı olarak çalışabilmesi için su veantifriz oranları farklılık göstermekte olup üretici firmadan bu konudadetaylı bilgi alabilirsiniz.
* Titreşim amortisörlerini kontrol ediniz. Özelliğini kaybetmiş titreşim amortisörleri mutlaka yenilenmelidir.

Jeneratörünüzü haftada bir kez 15 (onbeş) dakika, boşta, mutlaka çalıştırınız.

Tek Kutuplu Gerilim Transformatörleri

2008-03-07T14:41:00.001-08:00

Tek Kutuplu Gerilim Transformatörleri

Tek kutuplu gerilim transformatörleri, faz ile toprak arası gerilimi ölçerler ve kısa devre hallerinde ise, 1.5 ile 1.9 misli anma geriliminde duruma göre, 30 saniye ile 8 saatlik çalışma şartlarını yerine getirebilmelidirler.
Bu kısa devre durumunda, yanılgılarının standardlarda verilen sınırları aşmaması istenir. Bir fazın toprağa teması ile, tek fazlı gerilim transformatörleri gerilimleri faz arası gerilime çıktıklarından, gerilim yükselmesi transformatör endüktansının doyma neticesi endüktif direncinin düşme durumuna geçerek, değişken olması ile, şebeke kapasitansına eşit olduğu anda seri rezonansa girmesi ile, gerilim transformatöründe, ani kamçılanma gerilimi doğarak bunların arızalanmasına sebep olurlar.
Bu yüzden bu transformatörlerde endükleme değeri B=7000 gauss civarında seçilmesi gerekir.

Avantajları:
- Daha emniyetli imal edilirler ve iç izolasyonu daha az malzeme ile imal edilirler.
- Toprak kaçağında, artık gerilimin ölçülebilmesini sağlar.

Dezavantajları:
- Küçük şebekelerde, gerilim yükselmesi sonucu empedansının düşmesi ile, rezonansa gelerek
gerilim transformatörünün aşırı gerilime geçmesi ihtimali vardır.
Bu durumda, artık gerilim tesbitinde de yanılgı hayli artar.
- 2 Adet çift kutuplu gerilim transformatörüne göre, 3 adet tek kutuplu gerilim transformatörü daha pahalıdır.

Bazı uygulamalarda, iki kutuplu gerilim transformatörlerinin bir kutbunun topraklanarak, tek fazlı gerilim transformatörü olarak kullanıldığı görülmüştür.

trafo koruma önlemleri

2008-03-07T14:39:00.002-08:00

trafo koruma önlemleri
1- Parafudr topraklamaları ayrı yapılmalı ve 1 ohm dan küçük olmalıdır.

2- İşletme topraklaması (nötr topraklama) ayrı yapılmalı koruma topraklamasından uzak ve 1 ohm dan küçük olmalıdır.

3- Eklatörler ve trafo gövde topraklaması, birlikte ancak 5 ohm dan küçük olmalıdır.

4- Topraklamada; asgari daldırma galvaniz levha kullanmalı, cıvata ve bağlantı yerleri iyi temas sağlayacak, temiz ve oksidasyonsuz yapılmalıdır. Galvaniz malzeme kullanılmalı, bakır topraklama tercih edilmelidir.

5- Trafo bağlantılarında; bilhassa alçak gerilim iletimi sağlayacak tij bağlantılarında kullanılacak prinç pul ve somunların yüzeylerinin temiz, düzgün olmasına ve kontra somun ile sıkılarak gevşemesine olanak verilmemesine dikkat edilmelidir. Demir pul ve rondela kullanılmamalıdır.

6- Trafo; dengeli yüklenmelidir. Yük fazlara eşit dağıtılmalıdır. Ölçü aletiyle günün muhtelif saatlerinde kontrol edilmelidir.

7- Trafo alçak gerilim bağlantılarının ısınması renk değişiminden veya uzaktan ısı ölçen lazer termometre ile sıcaklığı kontrol edilmeli, ısınıyorsa sebebi araştırılmalı ve sorun giderilmelidir.

8- Trafonun alçak gerilim çıkışından şaltere giden kablo ısı ve bağlantı bakımından kontrol edilmelidir. Bağlantıların ısınması trafonun yanmasını hızlandırır. Özellikle direk inişinde kablonun köşe yapmamasına ve zedelenmemesine dikkat edilmelidir.

9- Termik manyetik koruyucu şalterin; ayarları, ısınması kontrol edilmeli ve normal değerlerde olması sağlanmalıdır.

10- Panoda; voltaj yükselmesinde atlamalara meydan verecek faz, toprak yakınlaşmaları kontrol edilmeli; böyle noktalar varsa giderilmelidir. Aksi halde yıldırımlarda panoda kısa devre meydana gelebilir ve trafonun da hasar görmesi mümkün olabilir.

11- Seksiyoner manevrasında; bıçakların kapanmasına dikkat edilmeli, bir fazın açık kalması, durumunda trafoya daha büyük akımlar getireceğinden trafo ve motorlar yanabilir ve gerilim dengesizliği görülebilecektir.

12- Sigortalı seksiyonerlerde kullanılacak sigorta; çekilecek güçle orantılı ve uygun seçilmelidir. Sigorta yerine tel hiçbir şekilde kullanılmamalıdır. Sigortalar çeneye sıkı sıkıya girecek şekilde ayarlanmalıdır. Seksiyonerde meydana gelen arklanma trafoya zarar verecektir.

13- 630kVA ve daha büyük trafolarda sekonder korumalar iyi ayarlanmalı, çalışır aktif olması sağlanmalı, belirli periyotlarda kontrol edilmelidir. Sekonder korumanın aküsünün deşarj olması veya ömrünü yitirmesi korumayı tamamen ortadan kaldıracağından aküler en geç ayda bir kez kontrol edilmelidir.

14- Trafoda; eklatör çubukları ayarı ile oynanmamalı, nakliye esnasında bozulmuşsa trafo bakım ve işletme talimatına uygun ayarlanmalıdır.

15- İşletme bakım talimatı konusunda yetkili Elektrik Mühendisi veya firması tarafından son kullanıcı (abone) bilgilendirilmelidir. Sistemin periyodik bakımı planlı olarak yapılmalıdır.

TRAFOLARIN BAKIMI

2008-03-07T14:39:00.001-08:00

TRAFOLARIN BAKIMI

Trafoların bakımı, kullanılacağı yere taşınmasından başlayarak işletme süresince devam eder. İyi bir bakım, trafonun ömrünü uzatacağı gibi arızalar da azaltır. Trafoların bakımı iki bölümde incelenir. Bunlar: Taşıma işleminden sonra ve montajda yapılacak işlemlerle, işletme sırasındaki işlemlerdir.

TRAFONUN TAŞIMA İŞLEMİNDEN SONRA VE MONTAJINDA
DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR

Trafonun taşıma işlemlerinde ve montajında birçok özellikleri dikkate alınmalıdır. Bunların başlıcaları şunlardır :
1- Trafo yağ ile dolu olarak taşınmışsa, sarsıntı, çarpma ve düşürmeden dolayı ileri gelebilecek yağ sızıntılarında yağ seviyesi kontrol edilmelidir. Sızan yağ bir kapta biriktirilip yeniden depoya boşaltılmamalıdır. Çünkü nem almıştır.Trafonun içindeki bütün yağın özelliğinin bozulması sonucunu doğuracağından bu yağ dökülüp atılmalıdır. Sızıntı giderilmezse yapımcı firmaya bildirmek gerekir.
2- Aşırı sızıntılardan dolayı conta cıvatalarında gevşemeler olabilir. Cıvatalar hafifçe sıkılmalıdır. Fazla sıkılacak olursa conta özelliğini yitirir.
3- İzolatörlerde veya ek donanımlarda çatlama veya kırılma görülebilir. İzolatörlerin çatlak olarak kullanılması tehlikelidir. Yenileri ile değiştirilmelidir.
4- Trafonun monte edileceği kuruluşun, yönetmeliklere uygun şekilde yapılması gerekir. Trafo kapalı bir yerde çalışacaksa hücrenin alt ve üst kısmında havalandırmayı sağlamak için hava giriş çıkış yerleri bırakılmalıdır.
TRAFOLARIN İŞLETME SIRASINDAKİ BAKIMI:

Trafolar, döner makinelerde olduğu gibi işletme sırasında sık sık bakım gerektirmezler. Bakım sırasında yapılacak işlemler şunlardır:
Yağ Seviyesi Kontrolü: Trafonun yağ seviyesi, yağ genleşme kabındaki göstergeden kontrol edilir. Çevre sıcaklı da göz önünde tutularak yapılan bu kontrolde yağ seviyesi göstergenin altına düştüğünde, yeniden yağ konmalıdır. Konan yağ, trafodaki yağ ile aynı özellikte olmalıdır.
Yağ Yalıtkanlığının Kontrolü: trafonun kullanıldığı çevrenin havasının nemli veya kuru olmasına göre, belirli zamanlarda yağdan biraz örnek alıp kontrol edilecek yağın yalıtkanlık değerleri ile örnek alınmasında dikkat edilecek noktalar aşağıda açıklanmıştır.
1-Kontrol Edilecek Yağdan Örnek Alınmasında Dikkat Edilecek Noktalar:
Örnek almak için kuru havalar seçilmelidir. Yağ örneği, yağ genleşme kabının boşaltma vanasından alınır. Örnek alınmadan önce 1–2 lt yağ boşa akıtılmalıdır. Böylece yağ genleşme kabının tabanına çökmüş olabilecek su ve tortu maddeleri dışarıya akıtılmış olur. Daha sonra camdan yapılmış yaklaşık 1 litre hacmindeki bir şişenin içi benzinle iyice yıkanır ve 100 derecede 1 saat kurutulur. Şişenin mantardan yapılan tapasının kuru ve temiz olması gerekir. Kauçuk tapa veya madeni kapak, yağın özelliğini bozabilir. Bu nedenle kullanılmamalıdır. Şişeye örnek alınmadan vanadan akıtılan yağ ile şişe iki defa çalkalanır ve sonra yağ ile tamamen doldurulur. Eğer kontrol deneyi hemen yapılmayacaksa, tapanın üzerine parafin dökülür.
2-Yağın Yalıtkanlık Değerleri:
Yağın, izolasyon kontrol aleti ile yalıtkanlığı ölçülür. Çeşitli standartlara göre ölçülmesi gereken değerler şunlardır:

standart - elektrok açıklığı ( mm ) - Delinme gerilimi ( kV )
VDE - ----------2.5-----------------En az 20 kV -------
UTE ------------5-------------------En az 45 kV-------
ASTM ----------2.54----------------En az 21 kV-------
TSE ------------2.5-----------------En az 25 kV-------

Yağın delinme gerilimi, yukarıda verilen değerlerin altına düştüğünde, trafo yağı, yağ temizleme aygıtı adı verilen aygıttan geçirilerek süzülmesi ve içindeki nemi alınmalıdır. Gerekirse yağ tamamen değiştirilmelidir. Yağ yalıtkanlık kontrolü, normal işletmede 6 ayda bir yapılmalıdır. İlk işletmeye girmeden önce, yağın yalıtkanlık kontrolünün yapılması gerekir. Trafonun ilk işletmeye girmesinden 3 ay sonra, yağ yeniden kontrol edilir. Trafo uzun süre işletme dışı kalacaksa, yeniden işletmeye alınmadan önce yağ kontrolü yapılmalıdır.
TRAFOLARIN GENEL BAKIMI:
Trafolar temiz tutulmalıdır. Ancak havada çalışan trafolar, çevrenin koşullarına göre senede en az iki defa, kapalı yerlerde çalışan trafolar en az bir defa temizlenmelidir. Hava filtresi sökülüp silicagel maddesi kurutulmalı ve yeniden yerine takılmalıdır. Boyası bozulan madeni kısımlar yeniden boyanmalıdır. Yağ sızıntıları, gövdeye kaçaklar, kırılan, bozulan, çatlayan kısımlar dikkatle gözden geçirilmeli ve gerekli işlemler yapılmalıdır.

Transformatör

2007-12-31T16:37:00.000-08:00

Transformatör, iki veya daha fazla elektrik devresini elektromanyetik indüksiyonla birbirine bağlayan bir elektrik aletidir. Bir elektrik devresinden diğer elektrik devresine enerjiyi elektromanyetik alan aracılığıyla nakleder. En basit halde, birbirine yakın konan iki sargıdan ibarettir. Eğer bu iki sargı ince demir levhaların üzerine sarılmışsa buna demir çekirdekli transformatör denir. Eğer demirsiz plastik tüp gibi bir çekirdeğe sarılmışsa buna hava çekirdekli transformatör denir. Sargılardan birine voltaj uygulanırsa, diğerinde de bir voltaj meydana gelir. Voltajın tatbik edilmesiyle ortaya çıkan akım, sargı etrafında bir manyetik alan doğurur. Bu alan, yakına konan diğer sargıda bir voltaj ortaya çıkarır. Ancak, manyetik alanın daima değişerek çıkış sargısındaki voltajı devam ettirmesi gerekir. Birinci bobine tatbik edilen voltaj sabit olursa, diğer bobinde herhangi bir voltaj meydana gelmez. Ancak doğru akım sürekli olarak kapatılır ve açılırsa manyetik alan değişerek bir çıkış meydana gelir. Otomobillerde bulunan radyo alıcısındaki vakum tüp bu prensiple çalışır.

Eğer her iki sargı tek bir demir çekirdeğe konur ve voltaj tatbik edilirse, demir çekirdek manyetize olur. Demir, uygun manyetik özelliklerinden dolayı tercih edilir. Bu suretle manyetik alan konsantra olmuş olur. Bu sebeple çok az bir enerji kaybedilmiş olur. Verim % 97-99,9 arasındadır. Eğer çıkış sargısı, giriş sargılarından daha fazla ise çıkış voltajı büyüyecektir. Akım şiddetiyse, bu oranın tersiyle değişir. Transformatörle voltajı yükseltmek mümkün olduğu gibi, düşürmek de mümkündür. Transformatörün gücü manyetik alanın değişimine bağlı olduğundan, bu alan demir çekirdeği ısıtır. Bu sebepten demir çekirdekli transformatörler, genellikle 60 hertz'lik, düşük frekanslarda kullanılır. Demir çekirdeğin tek döküm olarak değil, ince levhalar şeklinde yapılması fazla ısınmayı önlemek içindir. Bu sebepten dolayı, radyo frekanslarında çalışan transformatörler hava çekirdeklidir.

Genel olarak transformatörler bir elektrik devresinde voltaj veya akımı indirmek veya yükseltmek için kullanılır. Elektronikteyse esas olarak farklı devrelerdeki yükselticileri birleştirmek, doğru akım dalgalarını daha yüksek bir değerdeki alternatif akıma çevirmek ve sadece belirli frekansları iletmek için kullanılır. İzolasyon amacıyla ve bazan da sığaçlar ve dirençlerle beraber kullanılır. Elektrik akım iletiminde, esas olarak voltajı yükseltmek veya düşürmek için kullanılır. Ölçü aletlerinde özel transformatörler kullanılır.

Esas olarak tranfsormatörler, elektromanyetik indüksiyonla enerjiyi bir devreden diğer devreye geçirirler. Voltajı değiştirmek, özellikle elektrik enerjisinin, elde edildiği yerden uzaklara nakledilmesinde gerekli olur. Gerilimi, mesela 230.000 volt veya daha fazlaya yükselterek iletim sırasında gerekli olan kabloların ağırlığı oldukça azaltılır. Böylece, gerekli olan kuleler ve diğer alt yapılarda da ekonomi sağlanır.

DC Jeneratör

2007-12-31T16:36:00.001-08:00

DC Jeneratör

Bir başka doğru akım güç kaynağı ise dc jeneratördür. Bir jeneratörünçalışmasını anlamak için bir telin manyetik alanda hareket ettirilmesiişleminin ana prensiplerini anlamanız şarttır.

Jeneratör Prensipleri

Şekil 1.3’e bakınız. Burada sarılı kablo bir şafta yerleştirilmiş vebir manyetik alanın ortasına sabitlenmiştir. Manyetik alan, Şekil1.3’de çizgilerle gösterilmiştir, mıknatısın kuzey kutbundan güneykutbuna doğru akar. Bu alan görülemez fakat orada mevcuttur. Bununböyle olduğunu bir çiviyi mıknatısa yaklaştırdığımızda mıknatıstarafından çekildiğinden
bilmekteyiz. Bu prensibi açıklamak için çizgiler Şekil 1.3’de görünüryapılmıştır. Sarılı kablonun uçlarına bir voltmetrenin bağlı olduğunadikkat edin. Sarımın 90 derece pozisyonu gösterilmiştir – sarımınkenarları kutuplara en fazla yaklaştırılmış ve sarımın yüzü manyetikalana paraleldir.

Şimdi, sarım 0 derecede başlarsa ve saat yönünde 180 derece hızlıcaçevrilirse, voltmetrenin iğnesi sapıp anlık bir voltaj gösterecek vesonra sıfıra düşecektir. Sarım manyetik alan çizgilerini kesince, telsarımın her tarafında oluşan elektromotif güç, metre devresine gidenaynı yönde bir akım yaratır ve metre sapar. Oluşan voltajın genliği üçfaktöre bağlıdır: Manyetik alanın gücü, dönen sarımın hızı ve telsarımın tur sayısı. Herhangi bir faktör arttırıldığında oluşan voltajartar.

Eğer sarım saatin ters yönünde 180 derece yine çevrilirse, voltmetreniniğnesi ters yönde sapacaktır. Ancak, ikinci 180 derece çevirmeden öncemetrenin uçları ters çevrilirse, metrenin iğnesi ilk çevirmedeki yöndesapacaktır. Böylece, sarım sürekli çevrilirken her 180 derecenoktasında uçlar ters çevrilirse, oluşan voltajın zamana karşı çizimiŞekil 1.4a gösterilen dalga şekline benzeyecektir. Bu doğru akımjeneratörün temelidir.

Ticari Jeneratör

Ticari bir dc jeneratörün birçok sarımı vardır, her biri çok tursarımlı ve metal bir çekirdek üzerindedir. Buna armatür denir.Sarımların uçları jeneratör şaftındaki ayrı kayar halkalara – komutatör– bağlıdır. Çıkış uçları bu kayar konnektörlere bağlıdır – fırçalar –bunlar da komutatöre bağlantılıdır. Armatür dönerken bu kombinasyonçıkış uçlarına sarım bağlantılarını ters çevirir, böylece oluşan voltajherzaman aynı polaritededir. Jeneratör şaftındaki sarımlar öyleyerleştirilmiştir ki, çıkış voltaj dalga şekli zamana karşıçizildiğinde Şekil 1.4b’deki gibi gözükür. Çıkış voltajı neredeysesabittir ve bir yük devresine bağlandığında, devredeki akım sadece biryönde akacaktır. Bu bir dc jeneratörden gelen doğru akımdır – bir dcgüç kaynağı.

Yukarıda sözedildiği gibi, bir jeneratörün ürettiği voltaj seviyesijeneratör sarımlarının tur sayısına, jeneratör şaftının çevrilme hızınave manyetik alanın gücüne bağlıdır. Bir dc jeneratörün üretebileceği enfazla akım, jeneratör sarımlarlarındaki tellerin çapına, komutatör vefırçaların tasarımına ve jeneratörün soğutulma şekline bağlıdır.

Endüksiyon

Devredeki metrede bir akıma yol açan voltaja, manyetik alanın nedenolduğu (endüklediği) söylenir. Endüksiyon ya sarımın manyetik alanıniçinde hareketiyle ya da manyetik alanın sarımın içinde hareketiyleoluşabilir. Endüksiyon prensibi dc jeneratör, bir sonraki kısımdaanlatılacak ac jeneratör, bobinler ve transformatörler (Kısım 2) içinçok önemlidir.

AC GÜÇ

Devre akımının sadece tek yönde akmamasından dolayı alternatif akım(ac) dc’den farklıdır; ters dönüp , karşı yönde de akar. Düzgün zamanaralıklarında yön değiştirir. Akımın yön değiştirdiği bu düzgünperyodik orana frekans denir. AC ile çalışan cihazlar alternatif akımınüretildiği frekansta çalışmalıdırlar.

AC güç trenleri, fabrikaları ve evlerimizdeki aletleri çalıştırır. Onuözellikle kullanışlı yapan, ac’yi değişik voltajlara çevirmek içintransformatörlerin kullanılabilmesidir.

Jeneratör Nedir ve özellikleri?

2007-12-31T16:35:00.001-08:00

Jeneratör Nedir ve özellikleri?

Kesintisiz Güç Kaynakları (KGK) bağlı bulunduğu tüm elektrikli veelektronik cihazlara tüm parazitlerden ve dalgalardan arındırılmışsabit genlikli gerilim sunan, elektrikli kesintilerinde bünyesindekiakü sistemlerini devreye sokarak kullanıcılara kesintisiz çalışmaimkanı sağlayan cihazlardır.

Bilindiğinin aksine KGK sonsuz enerji kaynağı değildir. Elektrikkesintilerinde kullanıcının acil işlerini tamamlayarak cihazlarınıgüvenli bir şekilde kapatacak kadar süre tanıyan cihazlardır. Yani birKGK jeneratör gibi sonsuz enerji sağlayamaz, zaten bu cihazlarbirbirlerine rakip değil birbirlerini tamamlayan cihazlardır.

Jeneratörün Özellikleri
Kesintisiz Güç Kaynağı’ndan beklenen özellikler

Regülasyon: Regülasyon, girişgerilimindeki değişimlerin kontrol edilmesidir. Türkiye şartlarındaşebeke gerilimindeki değişim -20 ile +15 arasında değişmektedir.KGK’lardan beklenen çıkış gerilimini +- yüzde 1 hata payı iledüzenlemesidir.

Gerilim Kararlılığı: Gerilim kararlılığı, çıkış geriliminin değişen şartlar altında sabit kalmasının sağlanmasıdır.

Yüke Karşı Regülasyon: Çıkışabağlanan yüklerdeki değişime rağmen çıkış geriliminin sabit kalmasınınsağlanmasıdır. KGK lardan beklenen hata payının +- yüzde 1 den ufakdeğerlerde olmasıdır.

Ani Yüke Karşı Regülasyon: Çıkışyükünün ani değişimi, şebeke geriliminin kesilmesi ve gelmesihallerinde çıkışta olacak değişimin +-yüzde 10’dan küçük olmasıhedeflenir. Frekans Kararlılığı: Çıkış yükünün ani değişimi, şebekegeriliminin kesilmesi ve gelmesi hallerinde çıkışta olacak değişimin+-yüzde 10’dan küçük olması hedeflenir.

Aşırı Yük ve Kısa Devre Koruması: Çıkışta oluşabilecekaşırı yüklenme ve kısa devrelere karşı KGK’ nın kendini koruması,arızalanmaması ve çalışmayı sürdürmesi gerekmektedir. Yüzde 150 aşırıyükte KGK’ nın gerilim regülasyonun da en az 1 dakika süreyleçalışabilmesi ve hata durumu ortadan kalktığında herhangi biroperasyona gerek kalmadan çalışmasını sürdürmesi beklenir.

Toplam Harmonik Distorsiyon (THD): THD,çıkış geriliminde oluşan harmoniklerin bir ölçüsüdür. Bu harmoniklerradyo, telsiz gibi frekans bağımlı cihazların çalışmasınıetkileyebilir. Bu yüzden bu değerlerin lineer yükte yüzde 3’ten,nonlineer yüklerde ise yüzde 5 ten küçük olması istenir. Modern KGKlarda PWM ( Darbe Genişlik Modülasyonu ) kullanılarak harmoniklerindeğeri azaltılmaktadır.

Yüksek Verim: Her cihazda olduğugibi KGK’larda da enerji kayıpları oluşur. Önemli olan bu kaybın düşüktutulmasıdır. Dolayısıyla yüksek verimli cihazlar tercih edilmelidir.Akü: Kesintisiz Güç Kaynağı’nda gücün sürekliliğini sağlamak içinaküler kullanılmaktad

SARGILARI EPOKSİ REÇİNE İLE ÖRTÜLÜ KURU TİP OG/AG DAĞITIM GÜÇ TRANSFORMATÖRLERİ

2007-07-08T08:16:00.000-07:00

SARGILARI EPOKSİ REÇİNE İLE ÖRTÜLÜ KURU TİP OG/AG DAĞITIM GÜÇ TRANSFORMATÖRLERİ

GENEL

Genel anlamı ile Kuru Tip Transformatörler;manyetik devresi ve sargıları yalıtıcı bir sıvıya daldırılmamış olanbir transformatörlerdir. Bu transformatörler 1970�li yıllara kadarsargıları E veya H sınıfı izolasyona sahip iletkenler kullanılaraküretilmişlerdir. Ancak dielektrik dayanımından dolayı genellikle 10 kVseviyesinin üstüne çıkılamamıştır. 1970�li yıllardan itibaren reçineteknolojisinde sağlanan gelişmeler reçinenin işlenmesinde, kısmi deşarjve reçinenin ömrü ile ilgili problemleri çözmüş ve günümüzde yaygınkullanımı olan (36 kV gerilim seviyesi de dahil) sargıları epoksi reçine ile örtülmüş dökme reçineli kuru tip transformatörler üretilmeye başlanmıştır.

SARGILARI DÖKME REÇİNE EPOKSİ İLE ÖRTÜLMÜŞ KURU TİP TRANSFORMATÖRLERİN YAPISI:

Sargılarıepoksi reçine ile örtülmüş dökme reçineli kuru tip transformatörlerinyağlı tip trafolara göre başlıca farkı manyetik devrenin ve sargılarınyalıtıcı bir sıvıya daldırılmamış olmamasıdır. Sargılar cam elyaftakviyeli epoksi ile örtülmüş ve yalıtılmıştır. Soğutma ortamı havadır.

ÖZELLİKLERİ:

1. Sargıyalıtımında kullanılan epoksi kolay tutuşmayan, kendi kendine sönebilenve arka maruz kaldığında dahi çevreye zehirli gaz yaymayan özellikleresahiptir.

2. Neme karşı yüksek dayanıklılığa sahiptir. %100 nemli ortamlarda dahi çalışmasında herhangi bir sakıca bulunmamaktadır.

3. Fanlı soğutma sistemi ilavesi ile güç kapasitesinin %50�ye varan oranlarda artırmak mümkün olabilmektedir.

4. Korumave sinyal donanımı olarak sadece sargıları, yüksek çevre sıcaklığı veyaaşırı yüklenmelerin neden olduğu izin verilmeyen aşırı ısınmalara karşıkoruyan Sıcaklık Kontrol Sistemi bulunur.

5. Mahfaza içine alınarak insanların yoğun olarak bulunabileceği yerlerde emniyetle kullanılabilir.

6. Sargı yapısı nedeniyle kısa devrelere karşı yüksek dayanıklılık göstermektedir.

Bakımgerektirecek herhangi bir parçası mevcut olmadığından işletme ömrüboyunca bakım gerektirmemektedir. Bu nedenle işletme masrafları yokdenecek kadar azdır.

AVANTAJLARI:

Sargılarıepoksi reçine ile örtülmüş dökme reçineli kuru tip transformatörleryukarıda belirtilen özelliklerinden dolayı pek çok avantajlara dasahiptir. Bunlar;

1. Sadece mahfaza içine alınarak ve başka da önlem gerektirmeden doğrudan doğruya insanların yakınında kullanılabilmek mümkündür.

2. Çevre sağlığını olumsuz etkilemediğinden özel önlemler gerektirmezler.

3. Yangına karşı son derece güvenlidir. Yangın ortamında yangını hızlandırıcı etkisi yoktur.

4. Küçük boyutlarından dolayı aynı güçteki yağlı transformatörlere oranla daha az bir alan kaplamaktadır.

5. Sargıların rijit yapısından dolayı kısa devrelere karşı mekanik dayanımı oldukça yüksektir.

6. İşletmede bakım gereksinimi yok denecek kadar azdır.

7. Doğrudan doğruya tüketici ağırlık merkezine yerleştirilmesi mümkün olduğundan kablo yatırımları ve bakır kayıpları azalmaktadır.

8. Soğutucu fan kullanılarak anma işletme gücünü sürekli % 50�ye varan oranlarda artırmak mümkündür.

TRANSFORMATÖRÜ DEVREYE ALMADAN ÖNCE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER

1. Dökmereçineli kuru tip transformatörler yalnız üzerindeki kaldırmakulaklarından kaldırılarak taşınmalıdır. Kesinlikle bobinlerden tutarakçekme ve itme yapılmamalıdır.

2. Ambarlama işlemi; üstü kapalı, güneş ışını olmayan, nem ve su buharından uzak -25°C�den soğuk olmayan dahili ortamlarda yapılmalıdır.

3. IP00 koruma sınıfında (Hücresiz) olan bir dökme reçineli kuru tiptransformatörün yerleştirmesinde imalatçısı tarafından verilen minimummesafelere dikkat edilmelidir. Bu mesafeler kablo bağlantılarınınyapılabilmesi ve elektrik yönden korumanın sağlanması için gereklidir.

4. Dökmereçineli kuru tip transformatörün bir elektrik tesisineyerleştirilmesinde; tesadüfi dokunmaklara karşı korunmak için gerekliönlemler alınmalıdır. Bunun için pratikte çeşitli metotlar uygulanır.Dökme reçineli kuru tip transformatörler elektrik tesislerinde tekolarak kullanıldıklarında bariyer ve tel kafesle koruma öngörülmektedir.

5. Transformatörünnominal yükü ile yüklenebilmesi için içinde bulunduğu odanın havasıcaklığı 40°C�i aşmamalıdır. Sıcaklığın artması durumunda oda içindekiısının dışarı atılması yani havalandırılması gereklidir.

trafo bakımlarının yapılması

2007-07-08T08:14:00.001-07:00

trafo bakımlarının yapılması

1-Transformatr yağ miktar sık sık gözlenmelidir Ya miktar belirtilen seviye altınainmişse temiz, rutubetsiz ve kuru havada genleşme tankından yağ ilave edilir..

2-Varsa, hava kurutucusu sık sık , özellikle mevsim değişikliklerindekontrol edilmelidir. Hava kurutucu malzemesi olan silikajel'in yarıdan fazlasıpembeleşmişse değiştirilmeli veya kurutulmalıdır.

3-Varsa,Buchholtz rölesinde toplanan gaz kontrol edilmelidir. şayet varsa ve hızla artıyorsanedeni araştırılmalıdır.

4-Buşinglerüzerinde tabaka oluşturacak kir ve tozlar temizlenmelidir, (gerilimsiz)

5-Transformatörlerinher yıl genel bakımlar yapılmalıdır. Eskiyen contalar varsa değiştirilmelidir.

6- Bağlantıları kontrol edilmelidir.

TRAFO MONTAJI

2007-07-08T08:13:00.000-07:00

TRAFO MONTAJI

- Transformatrn dahili veya harici olarak kullanlmas durumu nemlidir.ayet dahili yani bina iinde kullanlacaksa, ortamn yeterincehavalandrlabiliyor olmas gerekir. Yeterli sirklasyon her kW kayp iin 3m 3/ dk. hava debisi olmaldr. Hcrenin havalandrma penceresi lleriyaklak aadaki formlle hesaplanr.

S = Hava giri ve k pencere alan (m 2 )
P = Transformatrn toplam kayb
h = Trafo orta eksen ykseklii ile pencerenin yarsna kadar olan mesafesi.(m)
At = Giren ve kan hava scakl fark ( C )
r = Diren katsays. Izgara telli hava k ve giri pencereleri iin 6, tekgiri veya tek k pencerenin tel zgara olmas durumunda 5'tir.

Trafo direk zerinde altrlacaksa, varsa tekerleklerin mutlaka kartlmolmas gerekir. Yerde altnlacaksa ve tekerleklerin zerinde duruyorsa,tekerleklerin sabitlenmi olmas gerekir. Trans formatrn ileri - gerigitmesi engellenmelidir.

-Transformatr devreye alnrken hangi kademede altrlacaksa ncelikliolarak komtatr o kademeye getirilir. Kademe pozisyonu karl trafo plakaszerinde mevcuttur. Ayarladktan sonra komtatrn yerine oturduundan eminolunmaldr.

- Nakilsrasnda ark boynuzlarnda eilme, burulmalar oluabilir. Sz konusu durumgzleniyorsa elle dzeltilmelidir. Ark boynuzlar arasnda 6,3 kV iin 5,5cm, 10 kV iin 8.5 cm, 15 kV iin 11 cm ve 30 kV snf gerilimlerde 22 cmmesafe olmaldr.

-Transformatr 500 kVA'dan byk veya mteri tarafndan zel olarak sipariedilmise, Buchholtz rlesi ile ilgili bilgiler dikkatle okunmal, kontrolyaplmal ve cam haznenin yala dolu olduu gzlenmelidir. Terminal ulardoru balanm olmal, rle stndeki musluk alarak biraz ya aktmal vekapatlmaldr.

-Transformatr hcresine veya direkteki konsola dikkatlice yerletirip anave koruyucu balantlar yaplr. Balant srasnda kapaktaki A, B, C ve a, b,c, n ularnn balants doru yaplmal, faz ve ntr ular dikkate alnmaldr.Topraklama direnci en fazla 5 ohm olmaldr, izolatr havalandrma yerlerialp, boluklarn yala dolmas salanr. Transformatr paralel altrlacaksa,paralel alma durumu salanmaldr. Transformatr iletmeye alnmadan nce eerhava kurutucusu yoksa nefes alabilmesi iin ya genleme kab zerindeki yadoldurma kapa alarak iindeki contas kartlmaldr.

-Transformatrn daha emniyetli alabilmesi iin ar yk ve gerilimlere karark boynuzlar, hatta trafoya yakn parafudurlar konulabilir. Trafotopraklamas ile parafudur topraklamas birletirilmelidir. Ar ykdarbelerine kar kk trafolarda YG sigortalar, byk glerde ise AG, YGkoruma rleleriyle irtibatlandrlm kesicilerden yararlanlabilir. YGsigorta akm, YG taraf nominal akiminin 2,5 kat seilmelidir. AGtarafndan kk gl trafolar NH sigortalarla, byk gl trafolardatermik-magnetik alterler kullanlmaldr. AG sigortasnn akm, trafo AGakmnn bir alt deerindeki Standard sigorta amperajna eit seilmelidir.

-Transformatr, kazanda ve kapakta bulunan topraklama terminallerinden topraklanr. Topraklama direnci 2 ohm civarnda olmaldr.

-Termometre cepleri kontrol edilmeli, ya yoksa genleme kabnn altndakitapadan ya alnarak 10-15 mm kadar boluk braklarak doldurulur.

-Transformatr, btn kontroller yapldktan sonra iletmeye alnrken 3 saatkadar bota altrlr, kademeli ve aralkl olarak yklenir. Tam ykleme 8-10saatde uygulanabilir.

SERVO NEDİR?

2007-07-02T04:04:00.001-07:00

SERVO NEDİR?

Servolar programlanabilir bir mile sahip olan küçük cihazlardır. Servoya belirli kodlar göndererek bu milin pozisyonunu istedğimiz açıda değiştirilebiliriz. Giriş hattındaki kodlu sinyalimiz var oldukça, servo milin pozisyonunu kodun istediği şekilde sabit tutar. Kodlar değiştikçe milin açısal pozisyonu da değişir. Örneğin, servolar uzaktan kumandalı uçaklarda yön tayini için hareketli parçaların pozisyonlarını değiştirmek için kullanılır. Uzaktan kumandalı araçlar ve oyuncaklar için ve elbette robotlar için de kullanılırlar.

Servolar robotlar için vazgeçilmez parçalardır. Yukardaki fotoğrafta da görebilceğiniz gibi servo motorlar küçüktür, gömülü kontrol devrelerine sahiptir ve küçük boyutlarına karşın inanılmaz güçlüdür. Ayrıca mekanik gücü orantılı olarak harcar. Yani hafif yüklü bir servo fazla güç harcamayacaktır. Aşağıda bir servo motorun parçaları gösterilmektedir( Motoru, dişlileri, kasa ve motor kontrol devresi). Üstelik motorun dış dünya ile iletişimini sağlayan üçlü kabloyu da görmektesiniz. Birisi besleme için (+5 volt), birisi toprak, sonuncusu (beyaz kablo) da data yani kontrol için kullanılan kablodur.

Peki bir servo nasıl çalışır? Servo motor çıkış miline bağlı bir potansiyometre ve bazı kontrol devrelerine sahiptir. Yukardaki fotoğrafta potansiyometre kontrol devresi bordunun sağında görülebilir. Bu potansiyometre motorun o an hangi açıda bulunduğunu bize gösterir. Eğer mil doğru açıda ise motor çalışmayı durdurur. Eğer kontrol devresi motorun istenilen açıda olmadığını tespit ederse açı doğru olana kadar motoru haraket ettirir. Çıkış mili 180 derecelik bir açıda haraket edebilme kapasitesine sahiptir. Genellikle 210 dereceye kadar açı değiştirebilir fakat bu üründen ürüne göre çeşitli farklılıklar arzeder. Normal bir servo 0 ile 180 derecelik açıları kontrol etmek için kullanılır. Normal bir servo motor, çıkış dişlisinin mili mekanik olarak kısıtlaması sebebiyle daha büyük bir açı ile haraket ettirilemez.

Motora uygulanan güç haraket etme miktarı ile orantılıdır. Yani eğer mil büyük bir uzaklık kat ederse, motor bütün gücüyle çalışıcaktır. Eğer küçük bir açı için hareket edecekse motor daha yavaş dönecektir. Buna orantısal kontrol denir.

Belirli bir açıda haraket ettireceğimiz servo ile nasıl haberleşirsiniz? Data kablosu servo ile haberleşmek için kullanılır. Açı data kablosuna vereceğiniz sinyalin süresi ile orantılıdır. Bu Sinyal kodlu modulasyon (Pulse Coded Modulation) olarak adlandırılır. Servo her sinyal verilişinde 20 milisaniyelik bir gecikme ile çalışır. Sinyalin uzunluğu servonun ne kadar uzun haraket edebiliceğini belirler. Örneğin 1.5 milisaniyelik bir sinyal verilirse motor 90 derece dönecektir (Bu nötr pozisyon olarak adlandırılır). Eğer 1.5 saniyeden daha uzun bir sinyal verilirse mil 180 dereceye daha yakın bir açıda dönecektir.

Yukarıdaki şekilde az önce anlattığımız duruma verilen örnekler gösterilmiştir. Unutmayın ki buradaki zaman dilimleri örnek vermek için kullanılmıştır. Gerçek zamanlama dilimleri üründen ürüne değişir. Fakat prensip yine de aynıdır.

AŞIRI İLETKEN SARGILI MOTORLAR

2007-07-02T03:55:00.000-07:00

AŞIRI İLETKEN SARGILI MOTORLAR

1911 yılında bazımalzemelerin 4,3 k sıcaklığında aşırı iletken hale gelindiği bulundu, üç çeyrekyüzyıl sonra da, aşırı iletkenliğe daha yüksek bir sıcaklık olan sıvı azotsıcaklığında ulaşılabileceği saptandı. Fizik açısından önemi belli olmaklabirlikte kriyoelektrik sanayiinde 76 k'nin üzerindeki sıcaklıklara çıkabileceğioldukça şüphelidir. Azotlla soğutma işleminin maliyeti şüphesiz helyumlayapılan soğutmadan daha düşüktür, ama uygulanacak tekniğe karar vermenin tekölçütü budeğildir; çünkü düşük sıcaklıklara inme işlemlerinin maliyeti,donanımlarının toplam maliyeti içinde ancak küçük bir pay tutmaktadır. Bukoşullar altında gelişme yönünde harcanan çabaların haklılığı neredearanacaktır? Üstelik teknoloji halen istikrar kazanmamıştır. Sıcak bir telgeçen akımın şiddeti cm2'de birkaç onbinampere kadar çıkarken, heryum içinde aşırı iletken hale getirilen birniyobnum-titan teli içinde cm2'de milyonamper şiddetinde akım geçmektedir.

Laboratuvarda,helyumla soutularak tümüyle aşırı iletken kılınan senkron motorlarınınyapabileceği kanıtlanmıştır; bunun sanayi ölçeğinde gerçekleştirilebilmesi içinağırlıkta kazancın en az 3 kat artması, hacmin yarı yarıya küçülmesi,kayıpların 3 kere azalması ve motorun cevap verme süresinin 10 kere kısalmışolması gerekir.

altarnatörlerin parelel çalışması

2007-07-02T03:52:00.002-07:00

altarnatörlerin parelel çalışması

PARALEL ÇALIŞMA
Alternatörlerin paralel çalışma ve dengesiz yükler için rotorları standart eleman olarak damper sargıları ile teçhiz edilmiş olup, başka alternatörlerle paralel çalışma imkanı sağladığı gibi şebeke ilede paralel çalışması mümkündür.

Paralel çalışmada en önemli husus aktif ve reaktif yükün paylaşımıdır. Aktif yükün paylaşımıı için alternatörleri tahrik eden motorların devir regülatörleri devir düşüm grafiklerinin doğrusal ve eğimlerinin birbirine eşit olması gerekir.

Reaktif yükün paylaşılmasının miktarı alternatörlerin ikazlarına bağlı olup, her iki alternatörün ikaz regülatörlerinin azalan karakteristik ve bu azalma da birbirine eşit olmalıdır.

Reaktif güç paylaşımını daha düzenli hale getirilmesi için alternatör V fazına monte edilen akım trafosunun sekonderinde endüklenen voltaj bir yük direnci üzerinden voltaj regülatörünün referans voltajına vektörel olarak ilave edilir. İlave edilen bu voltaj, alternatör yük akımının Cos phi 'si bozuldukça, daha etkin olur.

ALTERNATİF AKIM MOTORLARI

2007-07-02T03:52:00.001-07:00

ALTERNATİF AKIM MOTORLARI

Bu motorların asenkron tipleri standartbir aygıt olmuştur. Senkron tipleriyse, büyük güç gerektiren yerlerdekullanılabilir.

Alternatif akım motorları iki gruptatoplanabilir: asenkron motorlar (indüksiyon motorları) ve senkron motorlar.Bütün bu motorların temel ilkesi, metalden yapılmış bir kütlenin, döner birelektromanyetik alan yardımıyla sürüklenmesine dayanır.

Bu iki grup motorlarda da eksenli ikiarmütür bulunur: bunların ilki olan stator sabit, ikincisi rotorsahareketlidir. Senkron motorun statoru asenkron motorun statoruyla aynı şekildeve aynı yapıdadır; birbirinden vernikle yalıtışmış manyetik saçlardan oluşanbir bilezik biçimindedir; bu saçların üzerindeki yivlere üç fazlı akımlarlabeslenen bir sargı sarılmıştır.

Bir senkron motorda manyetik alanı,rotorun sargısını besleyen bağımsız bir doğru akım yaratır; burada rotorunçalışma hızı vardır. Bu tip motorların başlıca yetersizliği, rotorun kendibaşına harekete geçmemesi sorunudur. "Özsenkron" denen motorlarda,rotorun sargısı yerine sabit mıknatıslar kullanılır.

Asenkron motorun çalışması oldukçafarklıdır: rotorun sargısı çok fazladır ve rotora yalnız statordan kaynaklanantek alan akım indükler. Rotor başka hiçbir enerji kaynağına bağlı değildir.Dönme hızı ne olursa olsun (ilk çalışmada bile), mekanik bir kuvvet çiftisağlar; düzenli çalışma sırasında bu hız senkron hızından (yani döner alanhızından) farklıdır; bu hız farkı motorun üzerindeki yüke bağımlıdır.

Sincap kafesli motorlarda sargı,yapraklı bir rotorun yivlerine yerleştirilmiş bakır veya aleminyum çubuklardanoluşur; bu yapı basit, sağlam ve ucuzdur. Bu tip motorlar, imalat sanayiinde,pompaların ve vantilatörlerin çalıştırılmasında veya ambalajlamada çok yaygınolarak kullanılan standart aygıtlardır. Bu aygıtlar artık, mikro işlemciyledenetlenen frekans dönüştürücüsü sayesinde doğru akım motoruyla rekabetedebilecek güçtedir.

Gücü 10 megawatta kadar çıkabilen doğruakım motoru (1), çok hassas ayarları mümkün kılan güç değiştiricisininbasitliğiyle üstünlük sağlamıştır. En önemli olumsuzluğu ise üstünde sürtünenfırçalar nedeniyle aşınan ve kıvılcım üreten bir kolektörünün bulunmasıdır.Sincap kafesli üç fazlı asenkron motor (2), sağlam, basit ve ucuz olmasınedeniyle sanayide yaygın olarak kullanılır. Başka hiçbir güç kaynağına bağlıolmayan rotoru, dönme hızı herne olursa olsun bir kuvvet çifti üretir. Amadönme hızı da statik bir frekans dönüştürücüyle ayarlanabilir. Nominal hızıdakikada 58,5 devir olan 12 MW'lik bu senkron motor (4), Belçika'da Sidmarçelik fabrikasında sıcak hadde makinesini çalıştıran ve tirostorlararacılığıyla alternatif akımla beslenen iki dev motordan biridir. Hadde dizisiiçine giren 23 cm.kalınlığında 23 t'luk çelik levhalar bu haddeden, yüksek kalitede ince saçbobinler olarak çıkmaktadır. Dev veya minik hangi güçte olursa olsun elektrikmotorlarından her alanda yararlanılabilmektedir. Bunun bir örneği yaklaşık60 kere büyütülmüş, sabit mıknatıslı ve pille çalışan şu minik kol saatimotorudur (3). Sürtünmesiz çalışması ve düşük tüketimi bu motora neredeysesınırsız bir ömür kazandırmaktadır.

2007-07-02T03:45:00.002-07:00

AC Jeneratör

Ac gücün ana kaynağı ac jeneratördür, genellikle alternatör diyeadlandırılır. Dc jeneratöre çok benzer. Şekil 1.3’e tekrar bakınız.Hatırlarsak sarım ilk 180 derece döndürüldüğünde metre bir yönesapmıştı; ve uçları ters çevirmeden bir ikinci 180 derece daha devamedilirse, metre ters yönde sapacaktır. Metrenin sapma yönünün değişmesimetredeki akımın yön değiştirdiğini gösterir. Sarımda endüklenen voltajters yöndeydi böylece devredeki akım yön değiştirdi.

Şekil 1-5a’ya bakınız. Şekil 1-3’teki tel sarımın bağlı olduğu şaftşimdi bir motor tarafından sarımı saniyede 60 tam dönüş yapacak şekildedöndürülüyor. Sarımın uçları kayar halkalara bağlanmıştır, böylecesarım dönerken metre her zaman devreye kayar halkaların üzerindekifırçalarla bağlıdır. Sarım dönerken metrenin gösterdiği voltaj Şekil1-5b’de gösterilmiştir. İlk 180 derecede, voltajın pozitif ve sonraki180 derecede voltajın negatif olduğuna dikkat ediniz.

Sarım döndükçe, voltaj her 360 derecede veya her devirde kendini tekrareder. Eğer sarım saniyenin 1/50’sinde bir 360 derece dönüş yaparsa, ozaman saniyede 50 devirlik voltaj endüklenmiş veya üretilmiş olacaktırve ac voltajın frekansı 50 devir saniyedir. ”Devir saniyenin”literatürdeki adı “hertz”dir, o zaman üretilen enerjinin frekansı 50hertz’dir. Üretilen voltaj 220V olana kadar sarımdaki tur sayısıarttırılırsa, o zaman bir 220V, 50 hertz ac jeneratör imal edilmişolur. Bu ac jeneratörün temelidir – ana ac güç kaynağı. Kolayimalatından dolayı (ayrı komutatör yerine sürekli kayar halkalı) veac’den dc üretmenin kolaylığından (2. Kısımda göreceğiz), ac jeneratörveya alternatör dc jeneratörden daha fazla yaygın olarakkullanılmaktadır.

Endüktans

Bu noktaya kadar tekrar bir gözden geçirelim. Bir manyetik alanıniçinden geçen tel voltaj endüklenecek ve bu tel tamamlanmış bir devreyebağlandığında içerisinde akım olacaktır.

Şekil 1-6a’da gösterildiği gibi buna karşı bir prensip vardır. Birtelde akım olduğunda, telin etrafında gösterildiği gibi bir manyetikalan oluşacaktır. Teldeki akım arttıkça, telin etrafındaki manyetikalan da artar; teldeki akım azaldıkça, telin etrafındaki manyetik alanda azalır. Şekil 1-6b’de gösterildiği gibi değişen akımı taşıyan telinyanında başka teller de varsa, değişen manyetik alan tellerin içindengeçer ve onlara bir voltaj endükler. Yakındaki tellerin etrafındakigenişleyen ve azalan bu değişken manyetik alan, sanki manyetik alansabit kalmış ve yakındaki teller manyetik alanın içinden geçiyorlarmışgibi aynıdır. Bu ikinci kısımda ele alacağımız transformatörprensibidir. Endüktörler de bir elekriksel alan üretmek için buendüktans denilen prensibi kullanırlar.

Endüktif Reaktans

Bir bobinin etrafına sarılı telin içinden akım geçerken, bobinin hertur telindeki manyetik alanların etkileşiminin sonucunda bobininetrafında bir manyetik alan oluşacaktır. Bobinden geçen alternatif akımile bobinin etrafındaki alan genişler ve azalır. Genişleyen ve azalanalan, esas alanı yaratan bu değişen akıma karşı koyan ters bir voltajbobinin içine endüklenir. Bu ac’ye karşı koyma ve direnmeye endüktifreaktans adı verilir. Sembolu XL ve aşağıdaki formül ile hesaplanır,burada f hertz olarak frekans, L henri olarak endüktans; Pi de sabit3.1416dır:
XL = 2Pi fL

Endüktans bobinin boyutlarına (alan ve uzunluk), tur sayısına vebobinin sarılı olduğu maddenin sızdırmazlığına bağlıdır. Sızdırmazlıkbir maddenin ne kadar kolay manyetize edilebilirliğinin ölçüsüdür.Dikkat ediniz ki, değişen akımın frekansı arttıkça, endüktif reaktansarmaktadır. Güç kaynakları filtrelerinde endüktörlerin kullanılışıanlatıldığında bu önemli olacaktır.

Endüktif reaktansın birimi om’dur, bu da aynı zamanda bir resistansındirenci için kullanılan birim ile aynıdır. Bir ac devrede birendüktörün toplam karşı koyması (empedans), endüktörün kablosundakiendüktif reaktans ile dc direncin toplamına eşittir. Bir endüktörden dcveya çok düşük frekansta ac akıyorsa, empedansı onun sarıldığı telin dcdirencine yakındır. Frekans arttıkça, empedans etkili bir şekilde artarçünkü endüktif reaktans etkili bir şekilde artar.

trafo koruma önlemleri

2007-07-02T03:45:00.001-07:00

trafo koruma önlemleri

1- Parafudr topraklamaları ayrı yapılmalı ve 1 ohm dan küçük olmalıdır.

2- İşletme topraklaması (nötr topraklama) ayrı yapılmalı koruma topraklamasından uzak ve 1 ohm dan küçük olmalıdır.

3- Eklatörler ve trafo gövde topraklaması, birlikte ancak 5 ohm dan küçük olmalıdır.

4- Topraklamada; asgari daldırma galvaniz levha kullanmalı, cıvata ve bağlantı yerleri iyi temas sağlayacak, temiz ve oksidasyonsuz yapılmalıdır. Galvaniz malzeme kullanılmalı, bakır topraklama tercih edilmelidir.

5- Trafo bağlantılarında; bilhassa alçak gerilim iletimi sağlayacak tij bağlantılarında kullanılacak prinç pul ve somunların yüzeylerinin temiz, düzgün olmasına ve kontra somun ile sıkılarak gevşemesine olanak verilmemesine dikkat edilmelidir. Demir pul ve rondela kullanılmamalıdır.

6- Trafo; dengeli yüklenmelidir. Yük fazlara eşit dağıtılmalıdır. Ölçü aletiyle günün muhtelif saatlerinde kontrol edilmelidir.

7- Trafo alçak gerilim bağlantılarının ısınması renk değişiminden veya uzaktan ısı ölçen lazer termometre ile sıcaklığı kontrol edilmeli, ısınıyorsa sebebi araştırılmalı ve sorun giderilmelidir.

8- Trafonun alçak gerilim çıkışından şaltere giden kablo ısı ve bağlantı bakımından kontrol edilmelidir. Bağlantıların ısınması trafonun yanmasını hızlandırır. Özellikle direk inişinde kablonun köşe yapmamasına ve zedelenmemesine dikkat edilmelidir.

9- Termik manyetik koruyucu şalterin; ayarları, ısınması kontrol edilmeli ve normal değerlerde olması sağlanmalıdır.

10- Panoda; voltaj yükselmesinde atlamalara meydan verecek faz, toprak yakınlaşmaları kontrol edilmeli; böyle noktalar varsa giderilmelidir. Aksi halde yıldırımlarda panoda kısa devre meydana gelebilir ve trafonun da hasar görmesi mümkün olabilir.

11- Seksiyoner manevrasında; bıçakların kapanmasına dikkat edilmeli, bir fazın açık kalması, durumunda trafoya daha büyük akımlar getireceğinden trafo ve motorlar yanabilir ve gerilim dengesizliği görülebilecektir.

12- Sigortalı seksiyonerlerde kullanılacak sigorta; çekilecek güçle orantılı ve uygun seçilmelidir. Sigorta yerine tel hiçbir şekilde kullanılmamalıdır. Sigortalar çeneye sıkı sıkıya girecek şekilde ayarlanmalıdır. Seksiyonerde meydana gelen arklanma trafoya zarar verecektir.

13- 630kVA ve daha büyük trafolarda sekonder korumalar iyi ayarlanmalı, çalışır aktif olması sağlanmalı, belirli periyotlarda kontrol edilmelidir. Sekonder korumanın aküsünün deşarj olması veya ömrünü yitirmesi korumayı tamamen ortadan kaldıracağından aküler en geç ayda bir kez kontrol edilmelidir.

14- Trafoda; eklatör çubukları ayarı ile oynanmamalı, nakliye esnasında bozulmuşsa trafo bakım ve işletme talimatına uygun ayarlanmalıdır.

15- İşletme bakım talimatı konusunda yetkili Elektrik Mühendisi veya firması tarafından son kullanıcı (abone) bilgilendirilmelidir. Sistemin periyodik bakımı planlı olarak yapılmalıdır.

DAĞITIM TRAFOLARI ARIZALARI

2007-07-02T03:44:00.000-07:00

DAĞITIM TRAFOLARI ARIZALARI

OG/AG Dağıtım trafolarına ait arıza istatistikleri incelendiğinde, özellikle küçük güçteki trafolarda arızalanma oranı yüksek olduğu görülmektedir.

Bu arızaların sebebi

1-OG/AGDağıtım trafolarının izolasyon yağlarının; hava ile temas etmesi ve ısıetkisiyle özelliğini kaybederek bozulması nedeniyle bir süre sonrasargılara ait izolasyon malzemeleri de bozulmaktadır. Bunun sonucundatrafo, çok yüksek olmayan gerilimlerde ve çok büyük olmayan arızaakımlarına bile dayanamayarak arızalanmaktadır.

2-Parafudrların uygun seçilmemesi, montajının iyi yapılmaması ve topraklama direncinin yüksek olması sonucu trafolar aşırı gerilimlere karşı korunamamaktadır.

3-Trafoların buşinglerindeki eklatör aralıkları standartlara göre ayarlanmamaktadır. Bunun sonucunda trafo aşırı gerilime karşı korumasız kalmakta yada daha düşük darbe gerilimlerinde gereksiz deşarjlar yaparak sigortaların atmasına sebep olmaktadır.

4-OG Sigortalarının seçiminde yapılan hatalar nedeniyle trafolar kısa devre arızalarına karşı korunamamaktadır.

5-Trafonun AG çıkışında kullanılan AG Kesiciler (Termik- manyetik şalter) uygun seçilmemesi ve termik ayarlarının düzgün yapılmaması sonucu, trafolar aşırı yüke karşı korunamamaktadır.

6-Trafonun kontaklı termometrelerinin ayarının uygun yapılmaması halinde, trafolar aşırı yüke karşı da korunamamaktadır.

OG/AGDağıtım trafoları arızaların asgariye indirilmesi için trafoların(periyodik) planlı test ve bakımlarının yapılması, yağ kaçaklarınıngiderilmesi,trafo topraklamasının yönetmeliklere uygun yapılması veTrafo binalarının havalandırma sisteminin uygun olması gerekmektedir.Trafolarda arızalar, iç ve dış etkenlerden dolayı meydana gelmektedir.

-İç arızalar, genelde yüksek gerilim sargılarının toprakla veya sargılar arasındaki sarım kısa devrelerinden oluşmaktadır.

-Dış etkilerden dolayı meydana gelen arızalar ise,

. Aşırı gerilimler

. Kısa devre arızaları

. Aşırı yükler nedeniyle oluşmaktadır.

AC Generatörler

2007-06-29T17:05:00.000-07:00

AC Generatörler
Generatörler mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren elektrik makineleridir.
Manyetik alan içerisinde dönen bir iletkende endüksiyon yolu ile bir elektromotor kuvvet
oluşması prensibine göre çalışır. Doğru akım generatörünün çalışmasına benzer.
Generatörlerde kolektör yerine bilezikler kullanılmıştır. Generatörler duran endüvili veya
dönen endüvili olarak iki türlü yapılır.

Üç Fazlı ve Bir Fazlı Motorlarda Arıza Giderme

2007-06-29T13:35:00.000-07:00

Enerji Uygulandığında Motorun Dönmemesi
Bu durumda aşağıdaki arızalardan şüphelenilmelidir:
Sigortalar atıktır.
Termik atıktır.
Motor iki faza kalmıştır.
Kablolarda kopukluk vardır.
Motor yanıktır.
Arızanın giderilmesi için;
Sigortalar düzeltilir veya yenisi ile değiştirilir.
Termiğin reset düğmesine basılır veya yenisi ile değiştirilir.
Enerji taşıyan kablolar kontrol edilip gerekli ise değiştirilir.
Bobinler yanık ise, motor yenisi ile değiştirilir veya sarılır.
Enerji Uygulandığında Rotorun Dönmemesi (İnilti)
Motor iki faza kalmıştır.
Motor tek faza kalmıştır.
Gerilim düşüktür.
Aşırı yük binmiştir.
Rulmanlar sıkışmıştır.
Giderilmesi:
Motora giden fazlar kontrol edilir.
Motora giden gerilim kontrol edilir.
Motor yükü kontrol edilir.
Rulmanlar ve rotor dengesi kontrol edilir.

Alternatorler

2007-06-26T07:03:00.000-07:00

Alternatorler

DC akımın özellikleri:

1)Depo edilebilir.
2)DA makinalarının devir ayarları çok geniş sınırlar içerisinde tutulabilir.
3)Elektrikle yapılan yüzey kaplamacılığı ve maden arıtma işlemleri DA il yapılır.

AC Akımın özellikleri:

1)Alternatif akım makinaları çok büyük güçte yapılabildikleri için enerjinin birim maliyeti küçüktür.
2)Trafo yardımı ile AC akımın iletimi ve dağıtımı verimli bir sekılde yapılır.
3)A.A makinalarının bakımları kolay ve DC makinlara göre daha az arıza yaparlar.AA senkorn jeneratorlerde üretilir. 35-45Kv gerilimlerde ve 1300 Nva güçlerinde alternatorler uretılır.Alternatorlerde uretılen AC akım genel olarak 3 fazlıdır.Bazı durumlar için Elektrik tren sebekelri gibi 1 fazlı olarak üretilirler.

Alternatorun Genel Yapısı
1)Stator (Endüvi)
2)Rotor (Endüktor,Kutuplar)

1)Stator:Senkron jeneratorun statoruna enduvi denir.silisli saç paketlerden yapılmış ve iç kısmına sargıların yerleştirilmesi için oluklar acılmıstır.Döner endüvili alternatorler büyük güçte yapılamazlar.Çünkü döner endüviden fırçalar vebilezikler yardımı ile büyük bir akım ve gerilim alınması çok zordur ve pahalıdır.Endüvinin duran kısmında yapılmasının çok faydaları vardır.Bunlar;
a)Endüvi sargılarında indüklenen EMK dış devreye fırça ve bilezikler olmaksızın baglanır.
b)Duran kısımdaki endüvi sargılarının sarılması ve izolasyonu kolaydır.
c)Duran kısımdan sargıların merkezkaç kuvvetinin etkisiyle yerlerinden fırlaması söz konusu değildir
d)Sargıların soğutulması daha kolaydır.
2)Rotor:Uyartım sargılarını tasıyan kısam enduktor denır.büyük güçlü Alternatorlerde endüktör,Döner şekilde yapıldığı için buna rotorda denilir.Endüktörü olusturankutuplar alternatörü döndüren sistemin devir sayılarına göre iki şekilde yapılır.
a)Çıkıntılı kutuplu alternatorler
b)Düz silindirik kutuplu alternatorler

Alternatörlerde Endüvi Sargıları

Endüvi ve Endüktör sargıları olmak üzere iki çeşit sargı vardır.Endüvi sargılarında AC akım,Endüktör sargılarında DC akım geçer,Endüvi sargıları üç tipte sarılır.Bunlar;

1)Kalıp Sargılar:Oyuk içerisinde 1 veya 2 bobin bulunmasına göre ikiye ayrılır.iki bobin kenarı varsa Tam Kalıp bir tane varsa yarım kalıp olur.
2)El Sargıları:Bu bobin sargısında bobinler değişik şekilde yapılırlar.endüklenen EMK nın sinüzoliyal olması için bu sargı şekli silindirik kutuplu alternatörlerin rotorlarında kullanılır.
3)Seri Sargılar:Dogru akım enduvılerındeki seri sargılar gibidir Alternatorlerin sargı basları.Asenkron motorların sargılarında farklıdır

Yıldız Bağlantının Üçgen Bağlantıya göre üstünlükleri
1)Aynı uç gerilim elde etmek için daha az sargı yeterli olur.(Örneğin:üçgende 100 sarım yapmak gerekirse yıldızda 100/3=58 spir yeterlidir)
2)Yıldız Bağlantıda 0 dan bir uç alınarak iki farklı gerilim elde edilir.
3)Yıldızda topraklama daha kolay yapılabılır.
4)Yıldız bağlantıdaki fazlar arası çıkış gerilimi daha sinüzolyaldır.
Alternatörün Çalışması:Kendisne verilen mekanık enerjıyı elektrık enerjsine donusturen makınalardır.mıknatıs alanı içerisinde bulunan ve dönen bir iletkende endüksiyon yolu ile EMK oluşması prensibine göre çalışır.Bu durumda kutuplar sabit,endüvi hareketlidir.Döner kutuplardaki sargıların bir mıknatıs alanı oluşturması için bu sargılara fırça ve bilezkler yardımıyla doğru akım uygulanır.Endüvide oluşan bu kuvvet fırça ve bileziklere gerek olmadan,doğrudan doğruya dış devreye alınır.

Alternatörlerde Endüklenen EMK ya etki eden faktorler;

Alternatörün çıkışında oluşan gerilimin sinüzoliyal olması istenir.Bu gerilimin sinüzoliyal olması için şunların yapılması gerekir.
1)Hava aralığındaki manyetik akıyı sinüzoliyal yapmak:Alternatörlerde endüklenen gerilimin dalga şekli tamamen hava aralığındaki manyetik akıya bağlıdır.Bunun için kutup şekillerinde ve sargılarında düzenlemeler yapılır.Örneğin çıkıntılı kutupta alternatörlerde kutp yüzeyleri kavisli olarak yapılarak akı dağılımının sinüzoliyal olması sağlanır.
2)Endüvi sargılarını kısa adımlı sarmak: Endüvi sargıları kısa sarılarak gerilim dalgasındaki harmonikler giderilir.Harmonikler gerilimlerin bileşenleridir.Yüksek frekanslıdır ve küçük genliktedir.böylece endüklenne erilimn sinüs dalgasına benzemesi sağlanır.bu durum aynı zamanda işçiliğin ucuz olmasına ve iletken maliyetinin az olmasını sağlar.
3)Endüvi sargılarını oyuklara dağıtmak:Bir faza ait bobinlerin bir kutup altında fazla sayıda oyuğa dağıtılarak sarılan endüvi sarımında endüklenen gerilim daha fazla olmaktadır.
4)Yuvarlak roturlu alternatorlerde rotor sargılarını kademeli sarmak:Sargıları kademeleri(El Sargı)sarmakla gerilimin düzgün bir bür sinüs dalgası olması sağlanır.
5)Rotor yüzeyinin 2/3 ünü kullanmak:Yuvarlak kutuplu alternatorlerde roturun 1/3 ü boş bırakılarak sargılar rotorun 2/3 üne yerleştirilir.
6)Alternatör bağlantısını yıldız yapmak:Üç fazlı alternatörler yıldız bağlandığında gerilimdeki bazı hormonikler giderildiği için daha düzgün bir çıkış elde edilir.

GÜÇ TRAFOLARI BAKIM VE ONARIMI

2007-06-25T17:13:00.001-07:00

GÜÇ TRAFOLARI BAKIM VE ONARIMI

Güç trafolarınınbakımına başlamadan önce trafo tamamen gerilimsiz hale getirilecek ve gereklibütün emniyet tedbirleri alınmış olacaktır.

GÜÇ TRAFOSUKISIMLARI

1- Trafo platformuve trafo tesbit sistemi

2- Tank,radyatörler ve valfler

3- Teneffüs vedeşarj tertibatı

4- Buşingler

5- Ana terminallerve topraklama bağlantıları

6- Gerilim ayartertibi (kademe değiştirici komutatör)

7- Yağ seviyesi veyağ sıcaklık göstergeleri

8- Çekirdek vesargılar

9- Yağ

10- Trafonun genel çalışma durumu

1-Trafo Platformu ve Trafo Tesbit Sistemi;

Trafo platformunun sağlam ve iyi durumda olduğunu tahkikediniz.Noksan cıvata ve parçaları tamamlayın.Gevşek civatalarısıkıştırın.Trafonun platforma sağlam bir şekilde tesbit edilmesini teminedin.Aksi halde trafonun yerinde oynaması buşinglerin kırılmasına sebebiyetverebilir.Trafo tesbit sisteminde gereken tamir ve onarımı yaparak trafo tesbitsisteminin iyi ve normal durumda bulunmasını sağlayın.Boyanması gereken yerleriboyayınız.

2-Tank, Radyatörler ve Valfler;

Trafo tankını ve radyatörleri temizleyip kontrolediniz.Boyanması gereken kısımları boyayınız.Valfleri ve tapaları temizleyipkontrol ediniz.Valflerde ve tapalarda yağ kaçakları ve sızıntılarıbulunmadığndan emin olunuz.Yağ kaçakları veya sızıntıları görülürsegiderilmelidir.Yağ genleşme tankını ve ana tanka irtibat borusunu temizleyipkontrol ediniz. Boyanması gereken kısımları boyayınız.Yağ kaçaklarınıgideriniz.Trafo üst kapağını temizleyiniz.Kapak civatalarını kontrol ederekgevşek olanları normal şekilde sıkıştırınız.Çok fazla sıkıştırılmak istenencivatalar kopabilir.Bu hususa dikkat ederek civata kopmasına meydanvermeyiniz.Noksan kapak civatalarını tamamlayınız.

Kapak contasından yağ kaçağı varsa kapak civatalarını normalşekilde sıkıştırmak suretiyle yağ kaçaklarını gideriniz.Conta bozuk ise contayıdeğiştiriniz.Contanın değiştirilmesi için havanın kuru ve rutubetsiz olması veyağın rutubet almasına meydan verilmeyecek şekilde trafo kapağından daha aşağıseviyeye kadar boşaltılması ve bundan sonra kapak civatalarının sökülerektrafonun çekirdek ve sargılarının kapakla birlrkte kaldırılarak tanktançıkarılması gerekir.Bundan sonra bozuk conta yenisi ile değiştirilir, trafotekrar kapatılır ve boşaltılan yağ normal seviyesine kadar doldurulur.Ancakbütün bu işlemler sırasında trafo tankı içine yabancı maddeler (civata, anahtarv.s.) düşürülmemesi, yağın ve trafonun rutubet almaması için gereken herşeyyapılmalıdır.

3-Teneffüs ve Deşarj Tertibatı;

Teneffüs tertibatını ve teneffüs tertibatında bulunanrutubet alıcı ?silica-gel? maddesini kontrol ediniz.Teneffüs tertibatıborularında delinme, tıkanma, eğilme v.s. varsa gereğini yapınız.Silica-gelmaddesinin rengi açık mavi olmalıdır.Eper renk kırmızımtrak pembe ise silica-gelrutubetli demektir.Renk cam veya tuz gibi şeffaflaşmış saydam ise silica-gelçok fazla rutubetlenmiş demektir.Pembe veya cam gibi renksiz duruma gelmişsilical-gel?i değiştiriniz.Trafodan çıkarılan pembe veya cam gibi renksizduruma gelmiş olan silical-gel temiz ve rutubetsiz bir yerde açık bir kabakonarak 150-200 C0 arasında 2 saat kadar ısıtılmak suretiylekurutulabilir.Sıcaklığın 300 C0 ?a ulaşmasına ve geçmesine müsaade etmeyiniz.Bukurutma işlemi sonunda silical-gel?in rengi açık maviye dönmüş ise kurumuş venormal hale gelmiş demektir.Kapalı ve rutubet olmayan bir kapta ileride tekrarkullanılmak üzere muhafaza ediniz.Eğer kurutma işlemi sonunda renk değiştirmezise silical-gel bozulmuş demektir.

4-Buşingler;

Buşingleri su veya karbon tetraklorid iletemizleyiniz.Buşinglerde sırı yanmış ve bozulmuş kısımlar varsa kırmızı gliptalile boyayınız.Buşinglerin conta ve flanşlarında yağ kaçakları veya sızıntısıvarsa gideriniz.Buşinglerin flanş civatalarını sıkıştırırken buşinglerinkırılmamasına dikkat ediniz.

5-Ana Terminaller ve Topraklama Bağlantıları;

Bütün buşing terminal bağlantılarını ve topraklamabağlantılarını kontrol ederek iyi temas sağlamayan paslı, oksitli irtibatlarıtemizleyiniz.Gevşek bağlantıları sıkıştırınız.Buşing terminal bağlantılarınısıkıştırırken buşinglerin kırılmamasına ve buşing tijlerinin sökülmemesinedikkat ediniz. Buşing terminal bağlantıları buşingleri çekerek kıracak şekildegergin durumda olmamalıdır.Gergin bağlantılar buşingleri kırabileceğindengergin bağlantılarda gerginliği giderecek tedbirler alınız.Gerekiyorsagerginliği gidermek için gergin iletkeni değiştiriniz.Topraklama telinin kopuk,gevşek v.s. olmamasını temin ediniz.Topraklama direncini ölçerek direncinnormal değerinden fazla olmadığını ( koruma ve işletme topraklamalarının 10ohm?dan, direklerin topraklaması 20 ohm?dan fazla olmaması gerekir ) kontrolediniz.

6-Gerilim Ayar Tertibi (Kademe Değiştirici);

Gerilim ayar tertibini gözden geçiriniz.Kademe değiştirmekolunda kırılma, eğilme v.s. bulunmadığını görünüz.Kolu tesbit eden pim veyasomunun yerinde ve iyi durmda olmasını temin ediniz.Pozisyon göstergesininsağlam ve iyi durumda olduğunu ve numaralarda silinme, bozulma bulunmadığınıtahkik ediniz.Kademe değiştiricinin her kademede emniyetli bir şekildedurmasını ve kilitlenmesini tahkik ediniz.Gerilim ayar tertibatının kademesinideğiştirip (boşta gerilim ayar tertiblerinde kademe değiştiriken trafonungerilimsiz olması gerekir.Bu hususa dikkat edilmelidir) gerilim tatbik etmeksuretiyle trafo çıkış gerilimini okuyup kaydederek gerilim ayar tertibatınınnormal çalıştığını tahkik ediniz.

7-Yağ Seviye ve Sıcaklık Göstergeleri;

Yağ seviye göstergesini ve yağ sıcaklık göstergesini haricentemizleyiniz ve kontrol ediniz. Yağ seviye göstergesinde yağ kaçağı veyasızıntısı varsa gideriniz.Yağ seviye göstergesinde tıkanma v.s. gibi anormaldurum bulunmadığını tahkik ederek emin olunuz. Yağ seviyesinin normal seviyedebulunduğunu görünüz.Sıcaklık göstergesinin sağlam olduğunu ve normal şekildeçalıştığını tahkik ediniz.

8-Çekirdek ve Sargılar;

Trafonun çekirdek ve sargılarının durumu hakkında bir fikiredinebilmek için evvela trafoyu açmadan bazı ölçmeler ve denemeler yapmakgerekir.Bu ölçme ve denemeler neticesinde trafonun açılıp açılmayacağına kararverilebilir.

1-Trafonun buşing terminal bağlantıları uçlar işaretlenerek(tekrar bağlarken herhangi bir yanlışlığa meydan vermemek için uçlarişaretlenir) söküldükten sonra sargılar arası ve sargılarla tank arasıizolasyon direnci (izolasyon megeri ile) ölçülür.Bu ölçmeler esnasında trafoyağ sıcaklığına da dikkat edilir.Ölçülen değerler trafonun yapısına vekarakteri***lerine göre az çok değişebilir.

2-İzolasyon direncinden sonra şering (schering) köprüsü iledielektrik kayıp faktörü (tgØ) ölçülür.

GERİLİM TRANSFORMATÖRLERİ

2007-06-25T17:08:00.001-07:00

GERİLİM TRANSFORMATÖRLERİ
Genel olarak 600 volttan daha büyük gerilimlerin doğrudan doğruya ölçü aletleri ile ölçülmesi tehlikelidir.Çünkü ölçü aletlerini yüksek gerilimden yalıtması çok zordur.bu nedenle yüksek gerilimin ölçülmesinde gerilim transformatörleri kullanılır.
Gerilim transformatörleri yapılışı,normal iki sargılı gerilim düşürücü transformatörlere benzer.Primer ölçülmek istenen yüksek gerilim şebekesine bağlanır.Bunun için primerin çok iyi yalıtılması gerekir.Sekonder ise ölçü aletine bağlanır.
Ölçü transformatörlerine gerektiğinde sekondere birden fazla ölçü aleti bağlanır.Ancak bunların güçleri toplamı,transformatörün anma gücünden büyük olamaz.Gerilim transformatörlerinin anma güçleri 10-15-25-30-50-75-100-150-200-300-400 ve 500 VA dir.Duyarlılık sınıfları ise 0,1-0,2-0,5-1-3 ve 5 dir.Gerilim transformatörlerinde sekondere bağlanan ölçü aletlerinin dirençleri çok fazladır.

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN DEVREYE BAĞLANIŞI VE KONTROLU

Ölçü transformatörlerinde,iki sargılı transformatörde olduğu gibi çeşitli deneyler yapılabilir.Bunlardan biride dönüştürme oranlarının kontrolüdür.
Akım Transformatörlerinin Kontrolü:Primer akımı,ayarlı direnç ile yavaş yavaş arttırılır.Her durumda primer ve sekonder akımları ölçülür ve birbirlerine bölünür,dönüştürme oranı bulunur.Çıkan sonuç her yükte aynı olması gerekir.
Gerilim Transformatörlerinin Kontrolü:Oto transformatörü ile primer gerilimi değiştirilir.Her durumda primer ve sekonder gerilimleri ölçülür.Dönüştürme oranları hesaplanıp kontrol edilir.Sonuçlar duyarlı şekilde kontrol edilmelidir.

AKIM TRAFOLARI

2007-06-25T17:07:00.001-07:00

Akım transformatörü,sekonder akımı primer akımı ile orantılı olan ve bu akımlar arsında yaklaşık 00 faz farkı bulunan bir transformatördür.Akım transformatörünün primer sargısından ölçülmesi istenen yük akımı,sekonderden ise ölçü aletleri, röle benzeri aygıtların akımları geçer.
Akım transformatörleri gerilimin yüksek veya alçak olmasına bakılmaksızın büyük akımların ölçülmesinde kullanılır.Buna göre;
1-Alçak gerilim şebekelerinde ölçü aletleri ile ölçülemiyecek kadar büyük akımların ölçülmesi
için,
2-Yüksek gerilim şebekelerinde de akımın güvenlik içinde ölçülmesi için yani ölçü aletini
yüksek gerilimden yalıtmak için akım transformatörleri kullanılır.
Akım transformatörleri primer sargıları kalın telden az sipirli,sekonder sargıları ise ince telden
Çok sipirli olarak sarılır.Nüveleri mantel ve çekirdek tipinde olabilir.Bu ölçme yanlışlıklarını azaltmak için önemlidir.Primer akımları 10-12,5-15-20-25-30-40-50-60-75-100-150-200-300-500-600-1000-2000 amper ve daha yüksek olabilirler.Sekonder akımları ise daha 5 amper olabilir.Ancak 1 ve 2 amper bulunabilirler.

OTO TRANSFORMATÖRü

2007-06-25T17:06:00.002-07:00

OTO TRANSFORMATÖRü
TANIMI:Primer sargısının bir kısmı veya tamamının sekonder sargı olarakta kullanıldığı ve aynı manyetik alanın etkisinde kalan tip transformatörlere OTO TRANSFORMATÖR denir
Normal transformatörlerde primer ve sekonder olmak üzere iki ayrı sargı bulunur.Oto transformatörlerde ise tek bir sargı bulunur.Primer ve sekonder sargı görevini yaparlar.Sargı sayısı bire düşürüldüğünde kaçak reaktansları azalmıştır.
Oto transformatör lerinde çok sayıda dışarıya uç cıkartılarak değişik değerlerde gerilim elde edilir. Bu bakımdan oto transformatörleri potansiyometre gibi kullanılır.

TRANSFORMATÖRLERDE POLARİTE VE PARALEL ÇALIŞMASI

2007-06-25T17:06:00.001-07:00

TRANSFORMATÖRLERDE POLARİTE VE PARALEL ÇALIŞMASI

Polaritenin Önemi:Transformatörlerin primer ve sekonder sargılarının her iki uçları,alternatif gerilim frekansına bağlı olarak zaman zaman işaretleri değişir.Bunu için transformatörlerin hangi uçlarının hangi işareti taşıdığı bilinmesi gerekir.Yani polaritenin bilinmesi çok önemlidir.
Sargıların polaritelerinin bilinmeleri,Transformatörlerin birbiri ile paralel bağlanmalarında büyük kolaylıklar sağlar.
Polaritenin Tanımı:Transformatör sargılarının indüklenen gerilimlerinin ani yönlerini veya sargı uçlarını işaretlenmesinin belirlenmesine POLARİTE denir.
PARALEL ÇALIŞMASI:
ÖNEMİ:Elektrik enerjisinin beslenmesinden sürekliliğini sağlamak,transformatörlerin bakımı veya arıza hallerinde yedekte bulunan transformatörleri devreye alabilmek için transformatörler kendi aralarında paralel bağlanırlar.
Transformatörlerin besledikleri yüklerde artma olursa ikinci veya çok sayıda transformatör birinciye paralel bağlanırlar.
Ayın yerde bulunan transformatörler ortak bir bara sistemi,uzak mesafede bulunan transformatörler ise enterkonnekte sistemi ile paralel bağlanırlar.
Paralel Bağlama Şartları:
1-Transformatörlerin primer ve sekonder gerilimleri birbirine eşit olmalıdırlar.
2-Transformatör normal yükündeki kısa devre gerilimleri birbirine eşit ve ya birbirine yakın olmalıdırlar.
3-Transformatörlerin güçleri birbirine eşit veya yakın olmalıdırlar.
4-Transformatörlerin sekonder sargılarının aynı adlı ve aynı polariteli uçlarını birbirine bağlanmalıdır.

TRANSFORMATÖRLERİN GENEL YAPISI

2007-06-25T17:02:00.000-07:00

TRANSFORMATÖRLERİN GENEL YAPISI

Elektrik enerjisinin en önemli özelliklerinden biride üretildiği yerden çok uzaklara taşınabilmesidir.Bu taşınmanın verimli bir şekilde yapılabilmesi için gerilimin yeteri kadar yüksek olması gerekir.
Santrallerde Jeneratörler yardımı ile üretilen elektrik enerjisinin gerilimi çok yüksek değildir.Jeneratör çıkış gerilimleri 0,4-3,3-6,3-10,6-13,0-14,7-15,8 ve 35 Kilovolt (kV) değerlerindedir.Bu gerilimler enerjinin çok uzak bölgelere taşınabilmesini sağlayacak kadar yüksek olmadığından Gerilimi yükseltilmesi ancak transformatör ile gerçekleştirilir.
Transformatörler, gerilimi alçaltma ve yükseltme şekline göre iki çeşittir:
Alçaltıcı Transformatörler:Primer sargısına uygulanan gerilimi sekonder sargısından daha alçak bir şekilde aldığımızda bu tip transformatörlere alçaltıcı tip transformatörler denir.
Yükseltici Transformatörler: Primer sargısına uygulanan gerilimi sekonder sargısından daha yüksek bir şekilde aldığımızda bu tip transformatörlere yükseltici tip transformatörler denir.
SINIFLANDIRILMASI:
Transformatörler çeşitli özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılır:
1-Manyetik nüvenin yapılışı şekline:
a-Çekirdek tipi
b-Mantel tipi
c-Dağıtılmış nüve tipi
2-Faz sayısına göre
a-Primer ve sekonder akımı aynı sayıda faza sahip olanlar
b-;Primer ve sekonder farklı sayıda faza sahip olanlar
3-Soğutma şekline göre
a-Kuru transformatörler
b-Yağlı transformatörler
4-Kuruluş yerlerine göre
a-İç tipi
b-Açık hava tipi
5-Sargı tiplerine göre
a-Silindirik sargı
b-Dilimli sargı
6-Çalışma prensibine göre
a-Sabit akımlı
b-Sabit gerilimli
7-Sargı durumlarına göre
a-Yalıtılmış sargılı
b-Oto transformatörler
8-Soğutucu cinsine göre
a-Hava ile soğutma
b-Yağ ile soğutma
c-Su ile soğutm
9-Kullanış amaçlarına göre
a-Güç transformatörleri
b-Ölçü transformatörleri
c-Çeşitli aygıt ve makinalarda kullanılan transformatörler
ÇALIŞMA PRENSİBİ:
Transformatörün primer sargısına alternatif bir gerilim uygulandığında,bu sargı değişken bir manyetik alan oluşturur.Bu alan,üzerinde sekonder sargısınında bulunduğu manyetik demir nüve üzerinde devresini tamamlar.Primere uygulana alternatif gerilimin zamana bağlı olarak her an yön ve şiddeti değiştiğinden oluşturduğu manyetik alanında her an yönü ve şiddeti değişir.Bu alanın sekonder sargılarını kesmesi ile sargılarda alternatif bir gerilim endüklenir.
Transformatörlerin primer sargılarına doğru gerilim uygulandığında gene bir manyetik alan meydana gelir.Ancak bu manyetik alan,sabit bir alandır.Bu alanın yönü ve şiddeti değişmeyeceğinden sekonder sargılarında bir (elektro motor kuvveti) emk indüklemesi söz konusu olmaz

BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

2007-06-25T17:00:00.002-07:00

BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

Bir fazlı asenkron motorlar, üç fazlı asenkron motorlar gibi statorve rotor olmak üzere iki ana kısımdan oluşur.Bir fazlı asenkronmotorlar kendi aralarında yardımcı sargılı ve gölge kutuplu motorlarolmak üzere iki gruba ayrılırlar.

BİR FAZLI YARDIMCI SARGILI MOTORLAR

Bir fazlı yardımcı sargılı motorlarda, stator sargıları bir anasargı (çalışma sargısı) ile yardımcı (yol verme) sargıdan oluşur. Anasargı; omik direncinin küçük olması için kalın kesitli iletkenlerdenyapılır. Ayrıca reaktansının büyük değerde olması için de hem alt katayerleştirilir, hem de sarım sayısı yardımcı sargıdan daha fazladır.Yardımcı sargı ise; ince kesitli olup omik direnci ana sargıya göredaha fazladır ve üst kata yerleştirilir.

Motor yol aldıktan sonra yardımcı sargıyı ana sargıdan ya dadevreden çıkarmak için genellikle rotorun üzerinde merkez kaç kuvvetiile çalışan anahtar sistemi bulunur. Bu sistemi olmayan motorlardayardımcı sargıyı ayırma işlemi manyetik röle ile ya da özel yol almaşalterleri ile yapılır.

Bir fazlı yardımcı sargılı asenkron motorlarda ana sargı veyardımcı sargıları aralarında 90° elektrik faz farkı bulunacak şekildestatora yerleştirilir. Bir fazlı asenkron motorlar indüksiyonprensibine göre çalışır.

Özel Yol Verme:

Start şalteri (motora hem yol vermek, hem de motoru devamlıçalıştırmak için kullanılan şalter) Şekil 1-2 a da görüldüğü gibi üçkutuplu ve üç konumludur. O durumunda iken kontakların hepsi açıktır.Motoru çalıştırmak için şalterin kolu tamamen sağa çevrilip start (yolverme) durumuna getirilir ( Şekil 1-2 b) Bu anda kontakların hepsikapanır. Ana ve yardımcı sargı devreye girdiğinden motor yol almayabaşlar. Devir sayısı yükseldiğinde şalter kolu bırakılır. Yay etkisiile kol I konumuna gelir yardımcısargıyı bağlayan kontak ayrılır ve yardımcı sargı devre dışı edilir.Diğer kontaklar kapalı kaldığından motor yalnız ana sargı ile dönmesinedevam eder.

Bir Fazlı Yardımcı Sargılı Motorların Devir Yönünün Değiştirilmesi:

Motorun devir yönünü değiştirmek için ya yardımcı sargı uçlarınınyeri veya ana sargı uçlarının yeri değiştirilir., her iki sargıdan geçen akım yönü aynıdır( Örneğin,motorsağa dönüyor). yardımcı sargı uçları değiştirildiğindeyardımcı sargı akım yönü, ana sargı akım yönüne ters olacağından döneralanın yönü değişir ve motor bu sefer sola döner.

KONDANSATÖRLÜ MOTORLAR

Sargı yastıklarının üçünde de farklı gerilimler oluştuğu için üçfazlı bir motorun tek fazlı akım şebekesinde işletilmesi sakıncalıolmaktadır. Bundan dolayı tek fazlı akım şebekesi için çift sargısıbulunan kondansatörlü motorlar geliştirilmiştir.
Kondansatörlü motorlarda stator üzerinde bir UV ana sargısı ve birWZ yardımcı sargısı bulunur. Ana sargı yol vermeli motorda olduğu gibistator oluklarının 2/3’üne döşenmiştir. Geri kalan 1/3’lük oluklarayardımcı sargı sarılır (Şekil 1-4 ve 1-5). Yardımcı sargı tek parçahalinde ise kondansatör sargıdan önce (Şekil 1-6); çift parça halindeise sargılar arasına bağlanır. Rotorun dönme yönünü değiştirmek içinyardımcı sargı üzerindeki akım yönü çevrilir. Kondansatör ile yardımcısargı bir seri - salınım devresi oluşturduğundan, kondansatör uçlarındabulunan gerilim şebeke gerilimlerinden büyük olur ve bu gerilim motorunboşta dönmesi anında en büyük değerine ulaşır. Kondansatörlü birmotorun kondansatörü ortaya çıkacak en büyük gerilime göredeğerlendirilmiş olmalıdır.

Kondansatör kapasitesi ne kadar büyük olursa, kondansatörlü motorunçekme momenti o kadar büyük olur. Diğer bir yönden, kapasitenin büyükolması yardımcı sargının daha çok akım çekmesine ve ısınmasına neden olmaktadır. Bu nedenle bu tür motorların bir çoğunda özel yol verme kondansatörleri kullanılır. Motor devir aldıktan sonra yol vermekondansatörü ya el ile ya da merkezkaç kuvveti ile çalışan bir şalter üzerinden akım devresinden çıkarılmaktadır. Motor anma gücünün kW’ı başına yol verme kondansatörünün 4 kvar’lık bir tepkin güç çekmesi zorunludur. Buna karşın işletme kondansatörleri sürekli devrede kalır.İşletme kondansatörlerinin çekmeye zorunlu olduğu tepkin güç, motor anma gücünün kW’ı başına, 1,3 kvar kadardır. Kondansatörlü motorlarda ya bir işletme kondansatörü, ya bir yol verme kondansatörü ya da her ikisi birden bulunabilir. Kondansatörlü motorlar uygulamada santrifujlu çamaşır sıkıcılarda, brülörlerde, mutfak makinelerinde, bazı elektrikli aletlerde ve teyplerde (ses kart aygıtı) kullanılmaktadır.

Kondansatörlü motorlar da kendi aralarında farklı türlere ayrılırlar:

1. Kondansatör Başlatmalı Motorlar

Kondansatör sadece kalkış sırasında devreye girer. Kalkış sonu merkezkaç şalteri ile devreden çıkarılır.
3 Hp değerine kadar, genel amaçlar için üretilir.
Monofaz sanayi motoru olarak bilinen motorlardır.

2. Daimi Kondansatörlü Motorlar

Kondansatör kalkışta ve çalışmada yardımcı sargıyı sürekli devrede tutar.
Kondansatör değeri, kondansatör başlatmalıya göre onda bir kadardır.
Genellikle bir Hp’den küçük ev aleti, çamaşır makinesi, havalandırma fanı, vantilatör motorları bu tiptir.

3. Çift Kondansatörlü Motorlar

Önceki iki tipin birleşmesi gibidir. Kalkıştan sonra büyük değerli kondansatör merkezkaç şalteri devreden çıkar, daimi kondansatör devrede kalır.
Monofaz motorların daha yüksek güçte olanları bu tiptir.

YARDIMCI DİRENÇ SARGISI OLAN TEK FAZLI MOTORLAR

Bir kondansatörlü motorun kondansatörü, örneğin 10 ohm luk bir direnç ile değiştirilip, motor tek fazlı bir akım şebekesine bağlanırsa rotorun döndüğü görülecektir. Nitekim, motora direnç üzerinden verilen akım ile direkt verilen akım arasında bir faz farkı oluşmaktadır. Tıpkı kondansatörlü motorda olduğu gibi bu motorda da eliptik bir döner alan ortaya çıkar. Ana sargısı ve yardımcı sargısı kondansatörlü motorlarda olduğu gibi tertiplenmiş olup (Şekil 1-4) direnç elemanı yardımcı sargı içine yerleştirilmiştir. Bugün uygulamada, bu tür motorların yardımcı sargıları direnç telinden sarılmaktadır. Bu amaç için genellikle Bifilar yardımcı sargı yöntemi kullanılır.Bifilar sarma yöntemin de yardımcı sargının 2/3'lük miktarı bir yönde ve geri kalan 1/3’lükmiktarı ise aksi yönde sarılır. Bifilar yardımcı sargı içinde manyetik etkinin bir kısmı yok olur, ancak sargının etkin direnci değişmezkalır. İçinde yardımcı direnç sargısı bulunan motorlar, terminallerinden direkt olarak akım şebekesine bağlanabilir (Şekil1-7). Bunlar kondansatörlü motorlardan daha ucuzdur, ancak verimleri daha düşüktür. Bu motorlar kondansatörlü motorlar gibi aynı amaçlar la ve özellikle buzdolaplarında kullanılmaktadır.

GÖLGE KUTUPLU MOTORLAR

Gölge kutuplu bir motorun statorunda son derece düzgün profili ve dışarıdan fark edilemeyen kutuplar bulunur. Bu kutuplardan küçük bir kısmına içe doğru yarıklar açılmış ve bu yarıkların iç kısımlarına kısa-devre bilezikleri oturtulmuştur. Bu kısa devre bilezikleri (ya da sargıları) stator sargıları ile birlikte sekonderi kısa devre edilmişbir transformator gibi düşünülürse, bu tür bir motorun çalışması kolayca anlaşılır. Stator sargısından akım geçmesiyle oluşan manyetik alan çizgilerinin bir kısmı yarıklarda bulunan bilezikler içinden de geçer. Bilezikler kısa devre durumunda olduğu için stator üzerindeki akıkaçakları büyük olur.

Elektrik Motorları - (AC Motorlar,DC Motorlar ve çeşitleri) electronics
Şekil 1-8 Gölge-kutuplu motor

Bunun sonucu stator sargısından geçen akım ile kısadevrebileziklerinden geçen akım arasında bir faz farkı ortaya çıkar.Birbirine göre faz farklı bu iki akım, birbiri ardından hareketlikutupları olan bir manyetik alan üretir. Simetrik olmayan bu değin birdöner alan bir kısadevre - rotorunu döndürür . Kısadevre rotorumanyetik sert bir malzemeden yapılmış ise (Histerisis rotoru), bu haldebu motor yol aldıktan sonra bir senkron motor gibi dönüşüne devam eder.

Gölge kutuplu motorlarda dönüş yönü daima ana kutuptan, yarık kutbadoğrudur. Dönüş yönü değiştirilmek istendiğinde, yatak burçları verotor çıkartılır ve değişik yönde tekrar yerlerine takılır. Dönüş yönüsürekli olarak bir şalter ile ayarlanmak isteniyorsa, ikinci birkısadevre sargısının daha bulunması zorunludur. Gölge kutuplumotorların verimleri düşüktür. 1 W - 250W arasında küçük güçler içinyapılırlar ve pikaplarda, teyplerde, ısıtıcı vantilatörlerinde ve meyvesıkıcılarda çok sık kullanılırlar

ELEKTRİK MOTORLARININ TANIMI VE YAPISI

2007-06-25T17:00:00.001-07:00

ELEKTRİK MOTORLARININ TANIMI VE YAPISI

Elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren aygıtlara elektrikmotorları denir.Her elektrik makinası biri sabit (Stator) ve diğerikendi çevresinde dönen (Rotor ya da Endüvi) iki ana parçadan oluşur. Buana parçalar: elektrik akımını ileten parçalar (örneğin: sargılar),manyetik akıyı ileten parçalar ve konstrüksiyon parçaları (örneğin:vidalar, yataklar) olmak üzere tekrar kısımlara ayrılır. Alternatifakım ile çalışan elektrik makinalarında rotor ve statorun manyetikakıyı ileten kısımları fuko akımlarından kaçınmak amacıylatabakalandırılmış saçlardan yapılır. Rotor ve Stator saç paketlerininyapılması için 0,35 - 1,5 mm kalınlığında, tek ya da çift taraflıyalıtılmış saç levhalar makas tezgahlarında şeritler halinde kesilir.Bu şekilde oluşturulan saç şeritler şerit çekirdekli trafoların vemakinaların yapımında
başka bir işleme gereksinilmeden derhalkullanılabilmektedir. Makastan çıkan saç şeritler çok seri - çalışankalıp - kesme presine verilir. Dakikada 300 - 500 kesme yapan 500 000kp’lık presler stator ve rotor saç profillerini bir dizi - kesmehalinde arka arkaya çıkartır.

Rotor ve stator saç profilleri birbirinin boşluğunu dolduracakşekilde kesildiğinden (kalıpla), üretim sonu kırpıntı parça miktarı çokazdır. Büyük çaplı rotor ve stator saç paketleri genellikle tek -kesmede çıkartılır. Bunun için, önceden hazırlanmış disk şekildekisaçlar üstüste gelecek şekilde yerleştirilir. Bu şekilde yerleştirilmişsaç tabakaları kalıp - kesme presinde tek bir hamlede kesilir.Sargıların yerleştirilmesi için gerekli oluklar makinelerde açılır.İşlem görecek parça miktarı fazla değil ise oluk açma otomatındaoluklar tek tek açılır. Büyük sayıdaki parça miktarları ve büyük çaplısaçlar için her seferinde 5-6 oluk açabilen otomatlardanyararlanılmaktadır. Oluk açma otomatlarından gelen saçlar özel sayıcıterazilerde tartılır, istif makinesinde üst üste tabakalandırılır ve 5- 10 kp/cm2 lik bir basınç altında saç paketi halinde birleştirilir.

Stator ve rotor sargı oluklarına uygulamada genellikle kartondöşenmektedir. Yalıtmak amacıyla döşenen kartonun görevi: Oluk içindekipürüzleri örtmek ve sargı tellerini hasarlardan korumaktır. Karton ileyalıtılan oluklara sargılar döşenir. Stator ve rotor sargıları tek katya da çift kat sarımlı yapılırlar. Tek katlı sargılarda her oluk içindeher bir sargının yalnız bir kenarı, buna karşın çift katlı sargılardaçift sayıda bobin kenarı (genellikle iki) bulunur. Stator Sargıları:Tek katlı sargılarda, önceden bir sargı makinasında hazırlanmış veizole edilmiş sargı paketleri açık oluklara tek tek yerleştirilir(Şekil 1-1 a). Büyük gerilimli statorlarda açık oluklu saç paketlerikullanılır. Yarı açık oluklara (Şekil 1-1 b) sargılar özel kalıp ya daşablonlar yardımıyla tek tek döşenmektedir. Tam kapalı oluklar içine,teller statorun alın tarafından başlayarak, ipliğin iğneye geçirildiğigibi tek tek geçirilir. Sonra bu teller sargı haline getirilir (Şekil1-1 c). Oldukça uğraşılı bu tür sarım yerine özel sargı paketleri dekullanılmaktadır. Bu sargı paketlerindeki iletkenler sadece dahaönceden hazırlanmış taraflarından oluklara sokulur. Bu şekildeolukların diğer tarafından dışarı çıkan sargı başları birbirleriylesert lehim ya da kaynak suretiyle birleştirilir.

Şayet oluklara az sayıda ve büyük kesitli iletkenler sokulacaksa,çubuk şeklindeki iletkenler kullanılır.Bunlar sonradan kendi aralarındavidalarla ya da lehimlemek suretiyle birleştirilir.Tahta ya da fiberdenyapılmış oluk kamaları ( ya da takozları ) oluk ağızlarını kapatmayayarar. Oluklardan dışarı çıkan sargı başları pamuk ya da cam pamuğu ilesıkıca sarılarak yalıtılır. Sargıların devre bağlantıları sağlandıktansonra stator bir fırın içinde 100 0C civarında kurutulur ve sonrayalıtkan vernik emdirilir. Vernik emdirme işlemi havasız bir ortamiçinde yapılır. Bunun için önce stator bir vakum kabı içineyerleştirilir ve kap sıkıca kapatılarak havası çekilir. Sonra kabınüstünde bulunan vernik musluğu açılarak içeriye vernik gönderilir.Ortam havasız olduğundan içeriye gönderilen vernik sargıların en küçükaralıklarına dahi nüfuz eder. Vernik emdirme işleminden sonra statortekrar kurutma fırınına sokulur ve burada son kurutma işlemi yapılır.Rotor sargıları elde ya da makinede sarılır. Bunun dışında uygulanacakbütün işlemler stator sargılarında olduğu gibidir.

1.2. ELEKTRİK MOTOR ÇEŞİTLERİ
Alternatif akım motorları
Asenkron (indüksiyon) motorları
Tek fazlı asenkron motorlar
Yardımcı sargılı motorlar
Kondansatörlü motorlar
Kondansatör başlatmalı
Daimi kondansatörlü
Çift kondansatörlü
Yardımcı direnç sargısı olan tek fazlı motorlar
Gölge kutuplu motorlar
Üç fazlı asenkron motorlar
Döner bilezik-rotorlu motor (sargılı rotorlu motor)
Kısa devre-rotorlu motor (sincap kafes motor)
Senkron motorlar
Tek / çok fazlı motorlar
Alan sargılı
Sabit mıknatıslı
Relüktans
Histeresis
Değişebilir hızlı kutup anahtarlamalı
Doğru akımla çalışan motorlar
Şönt motor (paralel sarımlı motor)
Seri motor (seri sarımlı motor)
Alternatif / doğru akım
Split alan
Sabit mıknatıslı (dıştan uyarmalı motor)
Geleneksel konstrüksiyonlu motorlar
Top (sepet) sargılı motorlar
Oynar bobin motorlar
Doğru akım tork motorlar
Seri / şönt motorlar (compound motorlar = bileşke alanlı motorlar)
Hibrit motorlar
Step motorlar
Küçük açılı
Sabit mıknatıslı
Relüktans
Sabit mıknatıslı
Relüktans
Fırçasız doğru akım motorları
Değişken frekanslı motorlar
Senkron motorlar
Sargılı rotorlu
Sabit mıknatıslı
İndüksiyon motorlar
Senkron faz kilitlemeli motorlar

ALTERNATİF AKIM MOTORLARI

Alternatif akım ile çalışan elektrik makinalarında manyetik döneralanlar oluşur. Şayet rotorun dakikada yapmış olduğu devir sayısıstator-döner alanının dakikada yaptığı devir sayısı ile aynı ise, böylebir makineye senkron makine denilir. Rotorun devir sayısı döner alandevir sayısından küçük ya da büyük ise, bu tür makine asenkron makineolarak anılır (senkron eşlemeli; asenkron =eşlemesiz).

ALTERNATİF AKIM MOTORLARI

2007-06-25T16:59:00.000-07:00

ALTERNATİF AKIM MOTORLARI

Bu motorların asenkron tipleri standartbir aygıt olmuştur. Senkron tipleriyse, büyük güç gerektiren yerlerdekullanılabilir.

Alternatif akım motorları iki gruptatoplanabilir: asenkron motorlar (indüksiyon motorları) ve senkron motorlar.Bütün bu motorların temel ilkesi, metalden yapılmış bir kütlenin, döner birelektromanyetik alan yardımıyla sürüklenmesine dayanır.

Bu iki grup motorlarda da eksenli ikiarmütür bulunur: bunların ilki olan stator sabit, ikincisi rotorsahareketlidir. Senkron motorun statoru asenkron motorun statoruyla aynı şekildeve aynı yapıdadır; birbirinden vernikle yalıtışmış manyetik saçlardan oluşanbir bilezik biçimindedir; bu saçların üzerindeki yivlere üç fazlı akımlarlabeslenen bir sargı sarılmıştır.

Bir senkron motorda manyetik alanı,rotorun sargısını besleyen bağımsız bir doğru akım yaratır; burada rotorunçalışma hızı vardır. Bu tip motorların başlıca yetersizliği, rotorun kendibaşına harekete geçmemesi sorunudur. "Özsenkron" denen motorlarda,rotorun sargısı yerine sabit mıknatıslar kullanılır.

Asenkron motorun çalışması oldukçafarklıdır: rotorun sargısı çok fazladır ve rotora yalnız statordan kaynaklanantek alan akım indükler. Rotor başka hiçbir enerji kaynağına bağlı değildir.Dönme hızı ne olursa olsun (ilk çalışmada bile), mekanik bir kuvvet çiftisağlar; düzenli çalışma sırasında bu hız senkron hızından (yani döner alanhızından) farklıdır; bu hız farkı motorun üzerindeki yüke bağımlıdır.

Sincap kafesli motorlarda sargı,yapraklı bir rotorun yivlerine yerleştirilmiş bakır veya aleminyum çubuklardanoluşur; bu yapı basit, sağlam ve ucuzdur. Bu tip motorlar, imalat sanayiinde,pompaların ve vantilatörlerin çalıştırılmasında veya ambalajlamada çok yaygınolarak kullanılan standart aygıtlardır. Bu aygıtlar artık, mikro işlemciyledenetlenen frekans dönüştürücüsü sayesinde doğru akım motoruyla rekabetedebilecek güçtedir.

Gücü 10 megawatta kadar çıkabilen doğruakım motoru (1), çok hassas ayarları mümkün kılan güç değiştiricisininbasitliğiyle üstünlük sağlamıştır. En önemli olumsuzluğu ise üstünde sürtünenfırçalar nedeniyle aşınan ve kıvılcım üreten bir kolektörünün bulunmasıdır.Sincap kafesli üç fazlı asenkron motor (2), sağlam, basit ve ucuz olmasınedeniyle sanayide yaygın olarak kullanılır. Başka hiçbir güç kaynağına bağlıolmayan rotoru, dönme hızı herne olursa olsun bir kuvvet çifti üretir. Ama dönme hızı da statik bir frekans dönüştürücüyle ayarlanabilir. Nominal hızıdakikada 58,5 devir olan 12 MW'lik bu senkron motor (4), Belçika'da Sidmarçelik fabrikasında sıcak hadde makinesini çalıştıran ve tirostorlararacılığıyla alternatif akımla beslenen iki dev motordan biridir. Hadde dizisiiçine giren 23 cm.kalınlığında 23 t'luk çelik levhalar bu haddeden, yüksek kalitede ince saç bobinler olarak çıkmaktadır. Dev veya minik hangi güçte olursa olsun elektrik motorlarından her alanda yararlanılabilmektedir. Bunun bir örneği yaklaşık60 kere büyütülmüş, sabit mıknatıslı ve pille çalışan şu minik kol saatimotorudur (3). Sürtünmesiz çalışması ve düşük tüketimi bu motora neredeysesınırsız bir ömür kazandırmaktadır

ADIM MOTORLARI

2007-06-25T16:57:00.001-07:00

ADIM MOTORLARI

Açısal konumu adımlar halinde değiştiren, çok hassas sinyallerle sürülen motorlara adım motorları denir. Adından da anlaşılacağı gibi adım motorları belirli adımlarla hareket ederler. Bu adımlar, motorun sargılarına uygun sinyaller gönderilerek kontrol edilir. Herhangi bir uyartımda, motorun yapacağı hareketin ne kadar olacağı, motorun adım , , 45açısına bağlıdır. Adım açısı motorun yapısına bağlı olarak 90 veya daha değişik açılarda olabilir. Motora , 1.8 , 7.518 uygulanacak sinyallerin frekansı değiştirilerek motorun hızı kontrol edilebilir. Adım motorlarının dönüş yönü uygulanan sinyallerin sırası değiştirilerek saat ibresi yönü (CW) veya saat ibresinin tersi yönünde (CCW) olabilir.
Adım motorlarının hangi yöne doğru döneceği, devir sayısı, dönüş hızı gibi değerler mikroişlemci veya bilgisayar yardımı ile kontrol edilebilir. Sonuç olarak adım motorlarının hızı, dönüş yönü ve konumu her zaman bilinmektedir. Bu özelliklerinden dolayı adım motorları çok hassas konum kontrolu istenen yerlerde çok kullanılırlar. Adım motorlarının kullanıldıkları yerlere örnek olarak, endüstriyel kontrol teknolojisi içerisinde bulunan bazı sistemler, robot sistemleri, takım tezgahlarının ayarlama ve ölçmeleri verilebilir. Ayrıca, adım motorları konumlandırma sistemlerinde ve büro makinaları ile teknolojisi alanında da kullanma alanı bulmaktadır.
Adım motorlarının bu kadar çok kullanılma alanı bulmasının nedeni bu motorların bazı avantajlara sahip omasıdır. Bu avantajlar aşağıdaki gibi sıralanabilir.
• Geri beslemeye ihtiyaç göstermezler. Açık döngülü olarak kontrol edilebilirler.
• Motorun hareketlerinde konum hatası yoktur.
• Sayısal olarak kontrol edilebildiklerinden bilgisayar veya mikroişlemci gibi elemanlarla kontrol edilebilirler.
• Mekanik yapısı basit olduğundan bakım gerektirmezler.
• Herhangi bir hasara yol açmadan defalarca çalıştırılabilirler.
Adım motorlarının bu avantajları yanında bazı dezavantajları da aşağıdaki şekilde sıralanabilir.
• Adım açıları sabit olduğundan hareketleri sürekli değil darbelidir.
• Sürtünme kaynaklı yükler, açık döngülü kontrolda konum hatası meydana getirirler.
• Elde edilebilecek güç ve moment sınırlıdır.
2. Adım Motoru Çeşitleri
Kullanımda olan birçok elektrik motorunda olduğu gibi adım motorları da makinanın yapısına ve çalışmasına göre sınıflandırılabilir.

BiR FAZLI MOTORLAR

2007-06-25T16:53:00.001-07:00

BiR FAZLI MOTORLAR

Çok geniş kullanma sahası olan küçük motorlar bir fazlı olarak yapılırlar. Bir fazlı motorlar genellikle bir beygir ve daha küçük güçte olurlar. Evlerde kullanılan elektrikli cihazların motorları bir fazlıdır. Birçok iş yerlerinde, çiftliklerde, bürolarda çok değişik tipte ve güçte bir fazlı motorlar kullanılırlar.
Bir fazlı motor çeşitleri şunlardır:
1) Üniversal motor (Seri Motor)
2) Yardımcı Sargılı Motor
3) Yardımcı Kutuplu (gölge kutuplu) Motor
4) Relüktans Motor
5) Repülsiyon Motor
6) Küçük Senkron Motor